در کاغذ چه چیزی هست؟
مریم یک قطره آب روی روزنامه می‌چکاند. قطره فوراً پخش می‌شود و لکه‌ی تیره‌ای می‌سازد. همان قطره را روی جلدِ براقِ یک مجله می‌چکاند. این بار قطره گرد می‌ماند و فرو نمی‌رود. هر دو کاغذند و هر دو از چوب ساخته شده‌اند. پس چرا این‌قدر فرق دارند؟
چند چیزِ دیگر هم در خمیر
در درس «از درخت تا کاغذ» دیدیم که کاغذ از خمیرِ چوب ساخته می‌شود. اما کارخانه‌ها به این خمیر مواد دیگری هم اضافه می‌کنند، هر کدام برای کاری:
- نشاسته رشته‌ها را بهتر به هم می‌چسباند و کاغذ را محکم‌تر می‌کند. جوهرِ خودکار هم روی آن پخش نمی‌شود.
- گچ یا خاکِ رس لای رشته‌ها را پر می‌کند تا کاغذ صاف‌تر و سفیدتر شود و پشتِ آن دیده نشود.
- رنگ کاغذِ رنگی می‌سازد.
- روکشِ پلاستیک یا موم روی کاغذ را می‌پوشاند تا براق شود و آب از آن رد نشود.
هر کاغذ برای یک کار
حالا معمای مریم حل می‌شود. روزنامه ارزان‌ترین کاغذ است و تقریباً هیچ روکشی ندارد؛ برای همین آب را مثلِ اسفنج می‌مکد. جلدِ مجله روکش دارد و آب نمی‌تواند به رشته‌ها برسد.
کاغذهای دیگر را هم برای کارشان ساخته‌اند. دستمال‌کاغذی نرم و نازک است تا آب را زود بمکد. مقوا ضخیم است تا جعبه بسازد. کاغذِ دفتر کمی نشاسته دارد تا جوهر رویش پخش نشود. لیوانِ کاغذی از داخل روکشِ نازکی دارد تا چای از آن نشت نکند.
در خانه امتحان کنید
- چند نوع کاغذ جمع کنید: روزنامه، دستمال‌کاغذی، برگه‌ی دفتر، مقوا و جلدِ یک مجله.
- با یک قطره‌چکان یا نِیِ نوشابه روی هر کدام یک قطره آب بچکانید.
- بعد از یک دقیقه ببینید روی کدام پخش شد و روی کدام گرد ماند.
- حدس بزنید کدام کاغذ روکش داشت و کدام نه.
واژه‌های این درس
- نشاسته - ماده‌ای سفید و پودری که در گندم و سیب‌زمینی هست و کاغذ را محکم‌تر می‌کند.
- روکش - لایه‌ی نازکی که روی چیزی می‌کشند تا آن را بپوشاند و نگه دارد.
- مقوا - کاغذِ ضخیم و محکمی که از آن جعبه می‌سازند.
ایده‌ی اصلی
کاغذ فقط خمیرِ چوب نیست. با افزودنِ نشاسته، گچ، رنگ یا روکش، کاغذهایی می‌سازند که هر کدام برای کاری مناسب است.