واگیر یا غیرواگیر؟
در کلاسِ شما یک نفر آنفلوانزا می‌گیرد. چند روز بعد، دو سه نفرِ دیگر هم با تب و سرفه در خانه می‌مانند. اما پدربزرگِ یکی از بچه‌ها سال‌هاست فشارِ خونِ بالا دارد و هیچ‌کس در خانه‌شان از او فشارِ خون نگرفته است. چرا بعضی بیماری‌ها دست‌به‌دست می‌شوند و بعضی نه؟
بیماری‌های واگیر
سرماخوردگی، آنفلوانزا و آبله‌مرغان را جاندارانِ بسیار ریزی به نامِ میکروب پدید می‌آورند. میکروب‌ها می‌توانند از بدنِ یک نفر بیرون بیایند و به بدنِ نفرِ دیگری بروند، مثلاً با عطسه، با دستِ آلوده یا با آب و غذای آلوده. بیماری‌ای را که از کسی به کسِ دیگر می‌رسد، بیماری واگیر می‌گویند. برای همین، کسی که سرما خورده بهتر است چند روز در خانه بماند و جلوی دهانش را بگیرد.
بیماری‌های غیرواگیر
فشارِ خونِ بالا، دیابت (بیماریِ قند)، بیماری‌های قلب و نرمیِ استخوان را میکروب پدید نمی‌آورد. این بیماری‌ها وقتی پیش می‌آیند که بخشی از بدن درست کار نکند. به آن‌ها بیماری غیرواگیر می‌گویند. نمی‌شود آن‌ها را از کسی گرفت؛ پس لازم نیست از بیمار دور شویم.
بیشترِ بیماری‌های غیرواگیر آرام‌آرام، در سال‌های زیاد، پیش می‌آیند. عادت‌های ما در پیدایشِ خیلی از آن‌ها نقش دارد. کسی که غذای پُرنمک و سرخ‌کردنیِ زیاد می‌خورد و کم تحرک دارد، بیشتر در خطرِ فشارِ خون و بیماریِ قلب است. کسی که غذای کلسیم‌دار کم می‌خورد، استخوان‌هایش ضعیف‌تر می‌شود.
در خانه امتحان کنید
- از بزرگ‌ترهای خانواده بپرسید در سال‌های گذشته چه بیماری‌هایی گرفته‌اند.
- جدولی دوستونی بکشید: «واگیر» و «غیرواگیر».
- هر بیماری را در ستونِ درستش بنویسید. اگر مطمئن نبودید، بپرسید: «آیا کسِ دیگری در خانه هم همان وقت این بیماری را گرفت؟»
واژه‌های این درس
- میکروب - جاندارِ بسیار ریزی که فقط با میکروسکوپ دیده می‌شود؛ بعضی میکروب‌ها بیماری می‌آورند.
- بیماری واگیر - بیماری‌ای که میکروب پدید می‌آورد و از کسی به کسِ دیگر می‌رسد.
- بیماری غیرواگیر - بیماری‌ای که از کارِ نادرستِ بخشی از بدن پیش می‌آید و کسی آن را از دیگری نمی‌گیرد.
ایده‌ی اصلی
بیماری‌های واگیر را میکروب‌ها پدید می‌آورند و از کسی به کسِ دیگر می‌رسند. بیماری‌های غیرواگیر از کارِ نادرستِ بدن پیش می‌آیند، منتقل نمی‌شوند و عادت‌های ما در پیدایشِ بسیاری از آن‌ها نقش دارد.