گُوِه
زمستان در روستا، پدربزرگ برای بخاری هیزم آماده می‌کند. کُنده‌ی کلفتی را روی زمین می‌گذارد، تبر را بالا می‌برد و پایین می‌آورد. تیغه‌ی تبر در چوب فرو می‌رود و کُنده با صدای «تَرَق» دو نیم می‌شود. همین کُنده را با دست یا با چکش نمی‌شد شکافت. تبر چه دارد که چکش ندارد؟
گوه چیست؟
تیغه‌ی تبر یک گُوِه است. گوه ابزاری است که یک لبه‌اش پهن است و لبه‌ی دیگرش نازک و تیز. اگر به آن خوب نگاه کنید، مثلِ دو سطح شیب‌دار است که پشت به پشتِ هم چسبیده‌اند.
وقتی به لبه‌ی پهن ضربه می‌زنیم یا فشار می‌آوریم، همه‌ی نیرو روی خطِ باریکِ لبه‌ی تیز جمع می‌شود و آن را در چوب فرو می‌برد. بعد دو طرفِ کجِ گوه، چوب را به دو طرف هل می‌دهند و از هم باز می‌کنند.
گوه‌ها و سطح شیب‌دار
گوه شبیهِ سطح شیب‌دار است، اما کارش فرق دارد. سطح شیب‌دار سرِ جایش می‌ماند و بار روی آن بالا می‌رود؛ یعنی برای جابه‌جا کردن است. گوه خودش حرکت می‌کند و در چیزها فرو می‌رود؛ یعنی برای بریدن، شکافتن و کندن است.
گوه‌ها همه‌جا هستند: لبه‌ی چاقو، نوکِ میخ، تیغه‌ی کلنگ که زمین را می‌کَنَد، و نوکِ سوزنِ خیاطی که در پارچه فرو می‌رود. حتی دندان‌های جلوی ما گوه‌اند. لبه‌ی نازکشان کمک می‌کند تکه‌ای از سیب را جدا کنیم.
در خانه امتحان کنید
- کمی خمیرِ بازی را صاف کنید تا یک تکه‌ی ضخیم شود.
- یک مداد را از سرِ تراشیده‌اش در خمیر فرو کنید.
- حالا همان مداد را از سرِ صافش، با همان فشار، در خمیر فرو کنید.
- کدام سر راحت‌تر فرو رفت؟ کدام سر مثلِ گوه کار کرد؟
واژه‌های این درس
- گُوِه - ابزاری با یک لبه‌ی پهن و یک لبه‌ی نازک و تیز که می‌بُرد، می‌شکافد یا می‌کَنَد.
- تیغه - بخشِ نازک و بُرنده‌ی یک ابزار.
ایده‌ی اصلی
گوه لبه‌ای نازک دارد که نیرو را روی یک خطِ باریک جمع می‌کند و در چیزها فرو می‌رود. سطح شیب‌دار برای جابه‌جا کردن است و گوه برای بریدن، شکافتن و کندن.