عدسی‌ها در زندگی
در بازار، زرگری پشتِ میزش نشسته است. یک عدسیِ کوچک را جلوی یک چشمش گذاشته و با دقت به نگینِ ریزِ یک انگشتر نگاه می‌کند. چرا او برای دیدنِ یک انگشتر به عدسی نیاز دارد؟ و چه کسانِ دیگری هر روز با عدسی کار می‌کنند؟
عدسی برای دیدنِ چیزهای ریز
ذره‌بینِ زرگرها عدسیِ کوچکی است که در یک لوله‌ی کوتاه نشسته و جلوی چشم نگه داشته می‌شود. زرگر با آن نگین‌ها و نقش‌های ریزی را می‌بیند که با چشمِ خالی دیده نمی‌شوند. گیاه‌شناس‌ها هم در صحرا ذره‌بینی کوچک همراه دارند تا گل‌ها و برگ‌های ریز را از نزدیک ببینند.
میکروسکوپ چند عدسی را پشتِ هم دارد. هر عدسی تصویرِ عدسیِ قبلی را باز هم بزرگ‌تر می‌کند. پارسال دیدیم که بدنِ ما از سلول‌های بسیار ریز ساخته شده است. سلول‌ها را فقط با میکروسکوپ می‌توان دید.
عدسی برای دیدنِ چیزهای دور
تلسکوپ هم عدسی دارد، اما به کارِ دیدنِ چیزهای دور می‌آید. با تلسکوپ کوه‌های ماه، حلقه‌های کیوان و ماه‌های مشتری دیده می‌شوند. دوربینِ دوچشمی هم عدسی‌هایی دارد که پرنده‌ای را که روی درختی دور نشسته نزدیک نشان می‌دهد.
عدسی برای بهتر دیدن و عکس گرفتن
عینک دو عدسی دارد که جلوی چشم قرار می‌گیرند و به چشمی که خوب نمی‌بیند کمک می‌کنند واضح ببیند. در درس‌های بعد خواهیم دید که درونِ چشمِ خودِ ما هم یک عدسی هست.
دوربینِ عکاسی و دوربینِ گوشیِ تلفنِ همراه هم عدسی دارند. عدسیِ دوربین تصویرِ چیزهای جلوی آن را روی بخشی حساس به نور می‌اندازد، درست مثل تصویری که ذره‌بین روی کاغذ می‌انداخت. این‌طور عکس ثبت می‌شود.
در خانه امتحان کنید
- در خانه بگردید و هر وسیله‌ای را که عدسی دارد پیدا کنید: عینک، دوربین، گوشی، ذره‌بین، دوربینِ دوچشمی و...
- جدولی با دو ستون بکشید: «نامِ وسیله» و «عدسی در آن چه می‌کند؟»
- برای هر وسیله بنویسید که چیزها را بزرگ‌تر نشان می‌دهد، دورها را نزدیک می‌کند، یا تصویر را روی جایی می‌اندازد.
- جدولِ خود را با جدولِ اعضای خانواده یا هم‌کلاسی‌ها مقایسه کنید.
واژه‌های این درس
- میکروسکوپ - وسیله‌ای با چند عدسی برای دیدنِ چیزهای بسیار ریز.
- تلسکوپ - وسیله‌ای با عدسی یا آینه برای دیدنِ چیزهای بسیار دور.
ایده‌ی اصلی
عدسی‌ها در ذره‌بین، میکروسکوپ، تلسکوپ، عینک و دوربین به ما کمک می‌کنند چیزهای ریز و دور را ببینیم، بهتر ببینیم و تصویر ثبت کنیم.