آب در خاک می‌ماند یا می‌رود؟
مادربزرگ کاکتوسش را در خاکی پر از ماسه کاشته است و گلِ اطلسی را در خاکِ باغچه. می‌پرسید چرا برای هر گیاه خاکی جدا؟ می‌گوید: «چون هر گیاهی آب را یک‌جور دوست دارد.» خاک چه ربطی به آب دارد؟
رد کردن و نگه داشتن
در سال‌های پیش دیدیم آب از شن و ماسه زود رد می‌شود و از رُس آهسته. حالا یک پرسشِ دیگر: پس از رد شدنِ آب، چقدر از آن در خاک می‌ماند؟
- ماسه آب را زود رد می‌کند و چیزِ زیادی نگه نمی‌دارد. خاکِ ماسه‌ای زود خشک می‌شود.
- رُس آب را آهسته رد می‌کند و زیاد نگه می‌دارد. خاکِ رُسی بعد از باران مدتی خیس و گِل می‌ماند. اگر آب در آن بماند، هوای میانِ دانه‌ها بیرون می‌رود و ریشه‌ها هوا ندارند.
- خاکِ باغچه آبِ اضافی را رد می‌کند، اما آن‌قدر نگه می‌دارد که ریشه‌ها تا آبیاریِ بعد تشنه نمانند. گیاخاکش هم مثلِ اسفنج کمک می‌کند.
کدام خاک برای کدام گیاه؟
کاکتوس گیاهِ بیابان است و ریشه‌اش در خاکی که همیشه خیس باشد می‌پوسد، پس در ماسه خوش است. بیشترِ سبزی‌ها و گل‌ها خاکی می‌خواهند که هم نم داشته باشد و هم هوا، یعنی خاکِ باغچه. برنج اما در زمینی پر از آب می‌روید و کشاورزها برنج را در زمین‌هایی می‌کارند که خاکشان رُسِ زیادی دارد تا آب روی زمین بماند.
پس اگر بدانید هر خاک با آب چه می‌کند، می‌توانید برای هر گیاه خاکِ مناسبش را انتخاب کنید.
در خانه امتحان کنید
- با کمک یک بزرگ‌تر، ته سه لیوانِ ماستِ خالی را با سوزن چند سوراخ کنید.
- یکی را تا نیمه ماسه کنید، یکی را خاکِ رُسی (از گل‌فروشی می‌شود خرید) و یکی را خاکِ گلدان. هر لیوان را روی یک لیوانِ شیشه‌ای بگذارید.
- در هرکدام یک استکان آب بریزید و ده دقیقه صبر کنید.
- آبی را که پایین آمده با یک پیمانه اندازه بگیرید. آبی که پایین نیامده کجاست؟ همان را خاک نگه داشته است.
- پس از کار دست‌هایتان را با آب و صابون بشویید.
واژه‌های این درس
- نفوذِ آب - فرو رفتن و رد شدنِ آب از خاک.
- نگه داشتنِ آب - ماندنِ آب در فاصله‌های میانِ دانه‌های خاک.
ایده‌ی اصلی
ماسه آب را زود رد می‌کند و کم نگه می‌دارد. رُس آهسته رد می‌کند و زیاد نگه می‌دارد. خاکِ باغچه آبِ اضافی را رد می‌کند و آبِ کافی برای ریشه نگه می‌دارد.