پیچ
پایه‌ی صندلیِ چوبیِ آشپزخانه لق شده و هر بار که رویش می‌نشینید، تکان می‌خورد. عمو پیچ‌گوشتی را برمی‌دارد و پیچی را که شُل شده، دور به دور می‌چرخاند. با هر دور، پیچ کمی در چوب فرو می‌رود. وقتی کارش تمام می‌شود، صندلی دیگر تکان نمی‌خورد. چرا یک پیچِ کوچک این‌قدر محکم نگه می‌دارد؟
سطح شیب‌داری که دورِ میله پیچیده
اگر به یک پیچ با دقت نگاه کنید، دورِ بدنه‌اش خطی برجسته می‌بینید که مثلِ پله‌های یک مناره‌ی مارپیچ، دور به دور بالا می‌رود. به این مارپیچ شیار یا رزوه می‌گوییم.
شیار در واقع یک سطح شیب‌دار است که دورِ میله پیچیده است. می‌توانید خودتان این را ببینید: از کاغذ یک مثلثِ دراز ببُرید و آن را از ضلعِ بلندش دورِ یک مداد بپیچید. لبه‌ی کجِ مثلث، دورِ مداد یک مارپیچ می‌سازد؛ درست مثلِ شیارِ پیچ.
پیچ‌ها چطور کار را آسان می‌کنند؟
وقتی پیچ را می‌چرخانید، شیارش مثلِ باری که از سطح شیب‌دار بالا می‌رود، در چوب جلو می‌رود. هر دورِ کامل، پیچ را فقط کمی فرو می‌برد. برای همین با چرخاندنی آسان، پیچ با نیرویی زیاد در چوب فرو می‌رود و دو تکه را محکم به هم می‌کشد. شیارِ پیچ در تمامِ طولش در چوب گیر می‌کند، پس به این راحتی بیرون نمی‌آید.
درِ بطریِ آب و درِ شیشه‌ی مربا هم شیار دارند. با چند دور چرخاندن، در محکم پایین کشیده می‌شود و آب و هوا راهِ بیرون آمدن ندارند.
در خانه امتحان کنید
- یک مثلثِ قائم‌الزاویه از کاغذِ رنگی ببُرید، با یک ضلعِ بلند و یک ضلعِ کوتاه.
- لبه‌ی کجِ مثلث را با ماژیک پررنگ کنید.
- مثلث را از ضلعِ بلندش دورِ یک مداد بپیچید. چه شکلی دیدید؟
- درِ یک بطری را باز کنید و دهانه‌اش را با یک پیچ مقایسه کنید.
واژه‌های این درس
- پیچ - میله‌ای با شیارِ مارپیچ که با چرخاندن فرو می‌رود و چیزها را به هم وصل می‌کند.
- شیار (رزوه) - خطِ برجسته‌ی مارپیچ دورِ پیچ، که همان سطحِ شیب‌دارِ پیچیده است.
- مارپیچ - شکلی که دور به دور، دورِ چیزی بالا می‌رود.
ایده‌ی اصلی
پیچ سطحی شیب‌دار است که دورِ یک میله پیچیده است. هر دور چرخاندن، پیچ را کمی فرو می‌برد، پس با نیرویی کم چیزها را محکم به هم نگه می‌دارد.