گوش

سرِ کلاس ساکت نشسته‌اید که پشتِ سرتان کتابی محکم روی زمین می‌افتد. از جا می‌پرید و پیش از آنکه فکر کنید، سرتان را برمی‌گردانید. صدا چطور این‌قدر سریع خودش را به شما رساند و شما از کجا فهمیدید از پشتِ سر آمده است؟

گوشِ بیرونی

بخشی از گوش که از بیرون می‌بینید لاله‌ی گوش است. لاله شکلِ قیف دارد و صدا را جمع می‌کند و به درون می‌فرستد. از وسطِ لاله، لوله‌ای کوتاه به درونِ سر می‌رود که به آن مجرای گوش می‌گوییم. درونِ مجرا ماده‌ای زرد و نرم ساخته می‌شود به نامِ جرمِ گوش. جرمِ گوش گرد و خاک و حشره‌های ریز را به دام می‌اندازد و مجرا را تمیز نگه می‌دارد.

درونِ گوش

صدا در واقع لرزشِ هواست. وقتی صدا به تهِ مجرا می‌رسد، به پوسته‌ای نازک می‌خورد که به آن پرده‌ی گوش می‌گوییم. پرده‌ی گوش مثلِ پوستِ روی تنبک می‌لرزد.

پشتِ پرده‌ی گوش سه استخوانِ کوچک به هم چسبیده‌اند. این‌ها کوچک‌ترین استخوان‌های بدن‌اند؛ کوچک‌ترینِ آن‌ها از یک دانه‌ی برنج هم کوچک‌تر است. استخوان‌ها لرزشِ پرده را به بخشی می‌رسانند که شکلِ لاکِ حلزون دارد و به آن بخشِ حلزونی می‌گوییم. درونِ بخشِ حلزونی پر از مایع است و سلول‌های گیرنده‌ی ریزی دارد. گیرنده‌ها لرزش را به پیام تبدیل می‌کنند و عصبِ شنوایی پیام را به مغز می‌برد.

چرا دو گوش داریم؟

صدای کتابی که پشتِ سرِ شما در سمتِ راست افتاده، کمی زودتر و کمی بلندتر به گوشِ راست می‌رسد تا به گوشِ چپ. این فرق آن‌قدر کوچک است که شما متوجهش نمی‌شوید، اما مغز آن را می‌فهمد. مغز از همین فرق می‌فهمد صدا از کدام طرف آمده است.

در خانه امتحان کنید

پرده‌ی گوش را نمی‌توانید ببینید، اما می‌توانید یک پرده‌ی بزرگ بسازید:

1. یک تکه کیسه‌ی پلاستیکی یا سلفون را محکم روی دهانه‌ی یک کاسه بکشید و دورش را با کش ببندید.
2. چند دانه برنج یا نمک روی آن بریزید.
3. یک قابلمه را نزدیکِ کاسه نگه دارید و با قاشقِ چوبی محکم روی آن بزنید.
4. دانه‌ها چه می‌کنند؟ وقتی آرام‌تر بزنید یا دورتر بروید، چه فرقی می‌کند؟

پلاستیکِ روی کاسه مثلِ پرده‌ی گوش با صدا لرزید و دانه‌ها این لرزش را نشان دادند.

واژه‌های این درس

• لاله‌ی گوش - بخشِ بیرونیِ گوش که صدا را جمع می‌کند.
• مجرای گوش - لوله‌ی کوتاهی که صدا را به پرده‌ی گوش می‌رساند.
• پرده‌ی گوش - پوسته‌ی نازکِ تهِ مجرا که با صدا می‌لرزد.
• استخوان‌های کوچکِ گوش - سه استخوانِ ریز که لرزش را به بخشِ حلزونی می‌رسانند.
• بخشِ حلزونی - لوله‌ای پر از مایع با گیرنده‌های صدا.
• عصبِ شنوایی - عصبی که پیامِ صدا را به مغز می‌برد.

ایده‌ی اصلی

لاله‌ی گوش صدا را جمع می‌کند و پرده‌ی گوش با آن می‌لرزد. استخوان‌های کوچک لرزش را به بخشِ حلزونی می‌رسانند، گیرنده‌ها آن را به پیام تبدیل می‌کنند و عصبِ شنوایی پیام را به مغز می‌برد.