رنگین‌کمان
عصرِ یک روزِ بهاری، رگبارِ تندی می‌بارد و زود تمام می‌شود. خورشید از پشتِ ابرها بیرون می‌آید و کم‌کم پایین می‌رود. شما رو به ابرهای تیره‌ای ایستاده‌اید که هنوز دارند می‌بارند، و ناگهان کمانی رنگی در آسمان پیدا می‌شود. چرا رنگین‌کمان فقط گاهی دیده می‌شود؟
هر قطره، یک منشورِ کوچک
در درس «نور سفید، پر از رنگ» دیدیم که آبِ یک لیوان می‌تواند نورِ خورشید را تجزیه کند. قطره‌ی باران هم آب است. وقتی نورِ خورشید به قطره‌های باران می‌تابد، هر قطره نورِ سفید را تجزیه می‌کند و رنگ‌ها را به سوی ما برمی‌گرداند.
یک قطره به‌تنهایی رنگِ بسیار کمی به چشمِ ما می‌فرستد. اما در هوای پس از باران میلیون‌ها قطره هست. نورِ رنگیِ همه‌ی این قطره‌ها با هم یک کمانِ بزرگ می‌سازد: رنگین‌کمان.
کی و کجا رنگین‌کمان ببینیم؟
برای دیدنِ رنگین‌کمان سه چیز لازم است:
- خورشید پشتِ سرِ شما باشد.
- قطره‌های آب جلوی شما در هوا باشند، مثلاً بارانی که هنوز می‌بارد.
- خورشید پایین باشد، یعنی صبحِ زود یا عصر. ظهر که خورشید بالای سر است، رنگین‌کمان معمولاً زیرِ افق می‌افتد و دیده نمی‌شود.
در رنگین‌کمان هم رنگ‌ها همان ترتیبِ همیشگی را دارند: قرمز در لبه‌ی بیرونی و بالایی است و بنفش در لبه‌ی درونی. گاهی رنگین‌کمانِ دوم و کم‌رنگ‌تری هم بالای اولی دیده می‌شود که ترتیبِ رنگ‌هایش برعکس است.
رنگین‌کمان را فقط بعد از باران نمی‌بینیم. هر جا قطره‌های ریزِ آب در هوا باشند و خورشید پشتِ سرِ ما باشد، رنگین‌کمان پیدا می‌شود: کنارِ آبشار، یا روی مزرعه‌ای که با آبیاریِ بارانی آب می‌خورد.
در خانه امتحان کنید
- در یک روزِ آفتابی، صبح یا عصر، با یک بزرگ‌تر به حیاط یا بالکن بروید.
- پشت به خورشید بایستید. سایه‌ی شما باید جلوی شما بیفتد.
- یک افشانه یا آب‌پاشِ کوچکِ پر از آب بردارید و آب را جلوی خودتان به هوا بپاشید.
- در قطره‌ها دنبالِ رنگ‌ها بگردید. قرمز بالاتر است یا بنفش؟
- حالا رو به خورشید بایستید و دوباره بپاشید. باز هم رنگین‌کمان می‌بینید؟
هشدار
برای این آزمایش از شیلنگ استفاده نکنید. یک افشانه‌ی کوچک کافی است و آب هدر نمی‌رود.
واژه‌های این درس
- رنگین‌کمان - کمانی از رنگ‌ها که وقتی نورِ خورشید در قطره‌های آب تجزیه می‌شود در آسمان دیده می‌شود.
ایده‌ی اصلی
هر قطره‌ی آب نورِ خورشید را مثل یک منشورِ کوچک تجزیه می‌کند. رنگین‌کمان را وقتی می‌بینیم که خورشید پشتِ سرِ ما و قطره‌های آب جلوی ما باشند.