مفصل‌ها
امروز بازی کنید که آدم‌آهنی هستید: سعی کنید بدونِ خم کردنِ زانوها از اتاق بیرون بروید، بعد بدونِ خم کردنِ انگشت‌ها یک مداد را از روی میز بردارید. سخت است، نه؟ چه چیزی به ما اجازه می‌دهد این‌قدر راحت خم شویم؟
جایی که استخوان‌ها به هم می‌رسند
استخوان‌ها سخت‌اند و خم نمی‌شوند. اما بدنِ ما خم می‌شود، چون استخوان‌ها یک‌تکه نیستند. هر جا دو استخوان به هم می‌رسند، یک مفصل هست. آرنج، زانو، مچ، شانه و هر بندِ انگشت مفصل‌اند.
در بازیِ آدم‌آهنی، مفصل‌ها را از کار انداخته بودید. بدونِ مفصل، اسکلت مثلِ یک مجسمه‌ی سفت بود و ماهیچه‌ها نمی‌توانستند چیزی را حرکت دهند.
مفصل‌های گوناگون
همه‌ی مفصل‌ها یک‌جور حرکت نمی‌کنند:
- زانو و آرنج مثلِ لولای در، فقط به یک طرف باز و بسته می‌شوند.
- شانه و لگن سرِ گردی دارند که در یک گودی می‌چرخد. برای همین می‌توانید دستتان را دایره‌وار بچرخانید.
- مفصل‌های میانِ استخوان‌های جمجمه تقریباً هیچ حرکتی ندارند. این استخوان‌ها محکم به هم چسبیده‌اند تا از مغز محافظت کنند.
غضروف و رشته‌های محکم
اگر دو استخوان مدام روی هم ساییده شوند، زود خراب می‌شوند. برای همین سرِ استخوان‌ها در مفصل را لایه‌ای صاف و لیز به نامِ غضروف پوشانده است. غضروف را در نوکِ بینی و لاله‌ی گوشِ خودتان هم می‌توانید حس کنید: سفت است، اما خم می‌شود.
رشته‌های محکمی هم دو استخوانِ یک مفصل را کنارِ هم نگه می‌دارند تا از جای خود بیرون نروند.
در خانه امتحان کنید
- در بدنِ خودتان ده مفصل پیدا کنید و نامشان را بنویسید.
- کنارِ هر کدام بنویسید فقط به یک طرف خم می‌شود یا به چند طرف می‌چرخد.
- یک ران مرغِ پخته را با کمک یک بزرگ‌تر باز کنید و سرِ استخوان‌ها را نگاه کنید. لایه‌ی سفید و براقِ سرِ استخوان غضروف است. بعد از کار دست‌هایتان را با صابون بشویید.
واژه‌های این درس
- مفصل - جایی که دو استخوان به هم می‌رسند.
- غضروف - لایه‌ی صاف و لیزی که سرِ استخوان‌ها را در مفصل می‌پوشاند.
- لولا - تکه‌ای که در را به چارچوب وصل می‌کند و فقط اجازه می‌دهد در به یک طرف باز و بسته شود.
ایده‌ی اصلی
مفصل جایی است که دو استخوان به هم می‌رسند و به بدن اجازه‌ی خم شدن و چرخیدن می‌دهد. غضروف نمی‌گذارد استخوان‌ها به هم ساییده شوند.