بو و مزه با هم

سرما خورده‌اید و بینی‌تان گرفته است. مادرتان سوپِ داغ درست کرده، همان سوپی که همیشه دوستش دارید. اما امروز مزه‌ای ندارد؛ انگار آبِ گرم می‌خورید. سوپ عوض شده است یا شما؟

مزه‌ی غذا، بیشترش بو است

در درسِ «چشایی» دیدیم که زبان چند مزه‌ی اصلی را می‌شناسد: شیرین، شور، ترش و تلخ. اما فرقِ سیب و گلابی، یا فرقِ قورمه‌سبزی و قیمه، فقط با این چند مزه فهمیده نمی‌شود. این فرق‌ها را بیشتر بینی می‌فهمد.

وقتی غذا را می‌جوید، ذره‌های بودارِ آن از پشتِ دهان به بالا، به درونِ بینی می‌روند و به گیرنده‌های بو می‌رسند. مغز پیامِ زبان و پیامِ بینی را با هم می‌گیرد و آن‌ها را یکی می‌کند. چیزی که ما «مزه‌ی غذا» می‌نامیم، بیشترش همین بو است. گرمی و سردی و نرمی و تُردیِ غذا هم که پوستِ دهان حس می‌کند، به آن اضافه می‌شود.

وقتی بینی گرفته است

در سرماخوردگی، درونِ بینی متورم و پر از مخاط می‌شود و ذره‌های بودار به گیرنده‌ها نمی‌رسند. زبان هنوز کار می‌کند، پس شوری و شیرینی را می‌فهمید، اما بقیه‌ی مزه از دست می‌رود. وقتی سرماخوردگی خوب شود، مزه‌ها هم برمی‌گردند. سوپ عوض نشده بود؛ بینیِ شما نمی‌توانست بو را بفهمد.

در خانه امتحان کنید

1. دست‌هایتان را بشویید و یک کشمش یا یک تکه سیب بردارید.
2. بینی‌تان را با دو انگشت محکم بگیرید و کشمش را در دهان بگذارید و بجوید.
3. چه مزه‌ای حس می‌کنید؟ فقط شیرینی، یا مزه‌ی کشمش؟
4. حالا بینی را رها کنید و به جویدن ادامه دهید. چه اتفاقی افتاد؟

واژه‌های این درس

• مزه‌ی غذا - چیزی که از کنارِ هم گذاشتنِ پیامِ زبان و پیامِ بینی در مغز ساخته می‌شود.
• مخاط - ماده‌ی لزجی که درونِ بینی را می‌پوشاند.

ایده‌ی اصلی

هنگامِ جویدن، ذره‌های بودارِ غذا از پشتِ دهان به بینی می‌رسند. مغز پیامِ زبان و بینی را با هم می‌گیرد؛ برای همین با بینیِ گرفته، غذا بی‌مزه به نظر می‌رسد.