ریشه و تارهای کشنده
وقتی نهالِ گوجه‌فرنگی را از گلدانِ کوچک به باغچه می‌برند، باغبان آن را با همه‌ی خاکِ دورِ ریشه‌اش بیرون می‌آورد و آرام در چاله می‌گذارد. چرا خاک را نمی‌تکاند تا نهال سبک‌تر شود؟ اگر ریشه‌ی لخت را بکارد چه می‌شود؟
ریشه چه می‌کند؟
در سال‌های پیش دیدیم که ریشه گیاه را در خاک نگه می‌دارد و آب را جذب می‌کند. وقتی دانه جوانه می‌زند، ریشه پیش از هر بخشِ دیگری بیرون می‌آید و رو به پایین می‌رود. پس گیاهِ کوچک پیش از آنکه حتی برگی باز کند، می‌تواند آب جذب کند.
ریشه‌ها در خاک پخش می‌شوند و گیاه را محکم نگه می‌دارند تا باد و باران آن را نیندازد. بعضی گیاهان، مثلِ هویج، در ریشه‌شان غذا هم انبار می‌کنند.
تارهای کشنده
اگر جوانه‌ی تازه‌ای را با ذره‌بین نگاه کنید، نزدیکِ نوکِ ریشه کُرکِ سفید و نرمی می‌بینید. این کُرک از رشته‌های بسیار نازکی ساخته شده که تارِ کشنده نام دارند. تارهای کشنده میانِ دانه‌های خاک می‌روند و آب و مواد مغذیِ حل‌شده در آن را جذب می‌کنند. چون بسیار زیاد و نازک‌اند، به مقدارِ زیادی خاکِ خیس می‌رسند و بیشترِ آبِ گیاه از راهِ آن‌ها وارد می‌شود.
تارهای کشنده آن‌قدر نازک‌اند که زود پاره می‌شوند. اگر گیاه را با زور از خاک بیرون بکشیم یا خاکِ دورِ ریشه را بتکانیم، بیشترشان کنده می‌شوند. گیاه تا تارهای تازه درنیاورد، نمی‌تواند آبِ کافی جذب کند و پژمرده می‌شود. پس باغبان نهال را با خاکش جابه‌جا می‌کند تا تارهای کشنده سالم بمانند.
در خانه امتحان کنید
- یک دستمال‌کاغذیِ خیس را به دیواره‌ی درونیِ یک لیوانِ شفاف بچسبانید.
- چند دانه‌ی شاهی یا تربچه را میانِ دستمال و دیواره‌ی لیوان بگذارید. ته لیوان کمی آب بریزید تا دستمال همیشه خیس بماند.
- دو سه روز بعد، ریشه‌ها را از پشتِ لیوان با ذره‌بین نگاه کنید. کُرکِ سفیدِ نزدیکِ نوکِ ریشه را می‌بینید؟ آن را نقاشی کنید.
واژه‌های این درس
- تارِ کشنده - رشته‌ی بسیار نازکی نزدیکِ نوکِ ریشه که آب و مواد مغذی را جذب می‌کند.
- نهال - گیاهِ جوانی که برای کاشتن آماده است.
ایده‌ی اصلی
ریشه اولین بخشی است که از دانه بیرون می‌آید. گیاه را نگه می‌دارد و با تارهای کشنده آب و مواد مغذی را جذب می‌کند. اگر تارهای کشنده کنده شوند، گیاه تشنه می‌ماند.