هوا و نور برای گیاه
سیب‌زمینی‌ای که چند هفته در کابینتِ تاریک مانده، جوانه‌های بلند و سفید و نازک داده است. اگر همان سیب‌زمینی کنارِ پنجره مانده بود، جوانه‌هایش کوتاه و سبز می‌شد. نور با جوانه‌ها چه می‌کند؟
نور
برگ‌ها با نورِ خورشید غذای گیاه را می‌سازند و رنگِ سبزشان هم به نور بستگی دارد. دانه‌ای که در تاریکی بکارید، باز هم جوانه می‌زند، چون کمی غذا در خودِ دانه انبار شده است. اما جوانه‌هایش رنگ‌پریده و زرد می‌شوند و ساقه‌شان دراز و باریک می‌شود، انگار دنبالِ نور می‌گردند. وقتی غذای دانه تمام شد، گیاه می‌میرد.
گیاهی که فقط از یک طرف نور می‌گیرد، به سمتِ نور خم می‌شود. برای همین گلدان‌های کنارِ پنجره را هر چند روز یک بار کمی می‌چرخانند تا گیاه صاف رشد کند.
هوا
گیاه زنده است و مثلِ ما تنفس می‌کند: اکسیژن می‌گیرد و کربن‌دی‌اکسید بیرون می‌دهد. برگ‌ها هوا را از سوراخ‌های بسیار ریزی می‌گیرند که در فصلِ بعد با آن‌ها آشنا می‌شوید. ریشه‌ها هم هوا می‌خواهند و هوای آن‌ها در فاصله‌های میانِ دانه‌های خاک است.
اگر گلدانی روزها در ظرفی پر از آب بماند، این فاصله‌ها از آب پر می‌شوند و ریشه‌ها هوا ندارند. گیاه زرد می‌شود و ممکن است بمیرد. خاکِ پوک و گلدانِ سوراخ‌دار به ریشه هوا می‌رساند.
در خانه امتحان کنید
- دو گلدانِ یکسانِ شاهی بکارید: یک نوع خاک، بیست دانه در هرکدام.
- یکی را در کمدی تاریک و دیگری را کنارِ پنجره بگذارید. هر دو را به یک اندازه آب بدهید.
- پنج روز بعد، رنگ و بلندیِ جوانه‌ها را مقایسه کنید. بلندیِ پنج جوانه از هر گلدان را اندازه بگیرید و میانگینشان را حساب کنید.
- حالا گلدانِ کمد را کنارِ پنجره بگذارید. چند روز بعد چه می‌بینید؟
واژه‌های این درس
- تنفسِ گیاه - گیاه هم مثلِ جانوران اکسیژن می‌گیرد و کربن‌دی‌اکسید بیرون می‌دهد.
- رنگ‌پریده - کم‌رنگ و زرد، مثلِ جوانه‌ای که نور ندیده است.
ایده‌ی اصلی
گیاه بی‌نور زرد و ضعیف می‌شود و سرانجام می‌میرد، و به سمتِ نور خم می‌شود. برگ‌ها و ریشه‌ها هم هوا می‌خواهند و خاکِ غرقِ آب ریشه را خفه می‌کند.