انسان و تغییرهای طبیعت
پدربزرگ عکسی قدیمی از روستایشان نشان می‌دهد: تپه‌ای پر از درختِ بلوط و رودی پرآب. امروز همان‌جا جاده‌ای آسفالته از کنارِ تپه می‌گذرد، نیمی از درخت‌ها نیستند و کنارِ رود، باغ‌های پسته ردیف شده‌اند. چه کسی این‌همه چیز را تغییر داده است؟
طبیعت همیشه تغییر می‌کند
بسیاری از تغییرها بدونِ دخالتِ انسان رخ می‌دهند. برگ‌ها در پاییز زرد می‌شوند و می‌ریزند. سیب روی درخت کم‌کم می‌رسد و سرخ می‌شود. رود سنگ‌ها را می‌ساید و گرد می‌کند. فصل‌ها یکی پس از دیگری می‌آیند.
اما انسان هم طبیعت را تغییر می‌دهد. با بیل و کلنگ و ماشین‌های بزرگ زمین را می‌کَند، کوه را می‌بُرد تا جاده بسازد، جلوی رود سد می‌بندد و جنگل را می‌بُرد تا کشتزار درست کند.
مفید یا زیان‌بار؟
تغییرهایی که انسان در طبیعت ایجاد می‌کند، گاهی زندگی را بهتر می‌کنند:
- سد آب را برای نوشیدن و کشاورزی نگه می‌دارد.
- پلکانی کردنِ دامنه‌ی کوه نمی‌گذارد خاک با باران شسته شود.
- کاشتنِ درخت هوا را پاک‌تر و سایه درست می‌کند.
اما گاهی همین تغییرها آسیب می‌زنند. بریدنِ جنگل خانه‌ی جانوران را از بین می‌برد و خاک را بی‌پناه می‌گذارد. سدی که جای درستی ساخته نشود، ممکن است رود و تالابِ پایینش را خشک کند. دودِ کارخانه‌ها و ماشین‌ها هوا را آلوده می‌کند.
پیش از تغییر، فکر کنیم
خیلی از تغییرهای طبیعت، مثلِ ساختنِ جاده یا خانه، لازم‌اند. مهم این است که پیش از آن فکر کنیم: این کار چه سودی دارد؟ به چه کسانی و چه موجوداتی آسیب می‌زند؟ آیا راهِ کم‌ضررتری هست؟ مثلاً به جای بریدنِ همه‌ی درخت‌ها، جاده را از کنارشان رد کنیم، یا به جای هر درختی که می‌بُریم، چند درخت بکاریم.
در خانه امتحان کنید
- در محله‌ی خودتان یا در راهِ مدرسه پنج تغییر را پیدا کنید: یک ساختمانِ نو، درختی که کاشته شده، جوی‌ای که پوشانده شده، و مانندِ این‌ها.
- یک جدول بکشید با سه ستون: «تغییر»، «با دخالتِ انسان یا بدونِ آن»، و «مفید یا زیان‌بار».
- یکی از تغییرهای زیان‌بار را انتخاب کنید و بنویسید چه کاری می‌شد کرد تا کم‌ضررتر باشد.
واژه‌های این درس
- دخالتِ انسان - کاری که انسان در طبیعت انجام می‌دهد و آن را تغییر می‌دهد.
- سد - دیواری بزرگ که جلوی رود ساخته می‌شود تا آب را نگه دارد.
- آلودگی - چیزهای زیان‌باری که به هوا، آب یا خاک اضافه می‌شوند.
ایده‌ی اصلی
طبیعت همیشه تغییر می‌کند و انسان هم آن را تغییر می‌دهد. پیش از هر تغییر باید سود و زیانِ آن را برای خودمان و دیگر موجودات بسنجیم.