استخوان و ماهیچه‌ی قوی

هم‌کلاسی‌تان با دستِ گچ‌گرفته به مدرسه آمده است. از روی دوچرخه افتاده و استخوانِ ساعدش شکسته است. پزشک گفته شش هفته بعد گچ را باز می‌کنند و دستش مثلِ روزِ اول می‌شود. استخوانِ شکسته چطور خودش درست می‌شود؟

استخوان خودش را ترمیم می‌کند

استخوان زنده است. وقتی می‌شکند، سلول‌های استخوان کم‌کم استخوانِ تازه‌ای می‌سازند که دو تکه را به هم می‌چسباند. به این کار جوش خوردنِ استخوان می‌گوییم.

اما برای اینکه استخوان درست جوش بخورد، دو تکه باید سرِ جای خودشان و بی‌حرکت بمانند. کارِ گچ همین است. اگر استخوانِ شکسته را حرکت دهیم، ممکن است کج جوش بخورد.

هشدار

اگر کسی زمین خورد و دست یا پایش خیلی درد گرفت یا ورم کرد، آن را تکان ندهید و فوراً به یک بزرگ‌تر خبر دهید.

غذا و نورِ خورشید

استخوان‌ها برای محکم بودن به کلسیم نیاز دارند. شیر، ماست، پنیر، کشک و سبزی‌های برگ‌دار کلسیمِ زیادی دارند. بدن برای استفاده از کلسیم به ویتامینِ دی هم نیاز دارد، و پوستِ ما وقتی نورِ خورشید به آن می‌تابد، ویتامینِ دی می‌سازد. پس بازی در هوای آزاد هم برای استخوان‌ها خوب است.

ماهیچه‌ها برای ساخته شدن به پروتئین نیاز دارند. تخم‌مرغ، گوشت، حبوبات مثلِ عدس و نخود، و لبنیات پروتئین دارند.

ورزش و درست نشستن

استخوان و ماهیچه هر چه بیشتر کار کنند، قوی‌تر می‌شوند. دویدن، طناب زدن، لی‌لی و بازی‌های پرتحرک استخوان‌ها را محکم‌تر و ماهیچه‌ها را قوی‌تر می‌کنند. سال‌های کودکی و نوجوانی بهترین زمان برای ساختنِ استخوان‌های محکم است.

درست نشستن هم مهم است. وقتی پشتِ میز می‌نشینید، کمرتان را صاف نگه دارید. کیفِ مدرسه را روی هر دو شانه بیندازید و آن را بیش از حد سنگین نکنید.

در خانه امتحان کنید

1. یک هفته، هر شب بنویسید آن روز چه خوراکی‌هایی خوردید که کلسیم یا پروتئین داشتند.
2. بنویسید چند دقیقه بازیِ پرتحرک یا ورزش کردید.
3. در آخرِ هفته ببینید کدام روز برای استخوان‌ها و ماهیچه‌ها بهترین روز بود.

واژه‌های این درس

• جوش خوردنِ استخوان - به هم چسبیدنِ دو تکه‌ی استخوانِ شکسته با استخوانِ تازه.
• عکسِ رادیولوژی - عکسی که استخوان‌های درونِ بدن را نشان می‌دهد.
• کلسیم - ماده‌ای در شیر و لبنیات که استخوان را محکم می‌کند.
• پروتئین - ماده‌ای در غذا که بدن با آن ماهیچه می‌سازد.

ایده‌ی اصلی

استخوان و ماهیچه زنده‌اند. با غذای کلسیم‌دار و پروتئین‌دار، نورِ خورشید، ورزش و درست نشستن قوی می‌مانند، و استخوانِ شکسته اگر ثابت بماند دوباره جوش می‌خورد.