لامسه
دستتان را در کیفِ مدرسه فرو می‌برید و بی‌آنکه نگاه کنید، مداد را از میانِ کتاب و دفتر و پاک‌کن بیرون می‌آورید. انگشت‌ها چطور مداد را شناختند؟
گیرنده‌های پوست
در درسِ «پوست» دیدیم که در پوستِ زنده گیرنده‌هایی هست. این گیرنده‌های پوست چند نوع‌اند: بعضی تماس و فشار را حس می‌کنند، بعضی گرما را، بعضی سرما را و بعضی درد را. پیامِ آن‌ها از راهِ عصب به مغز می‌رود. به این حس لامسه می‌گوییم.
درد هم خبرِ مهمی است. اگر درد نبود، ممکن بود دستتان روی بخاری بماند و بسوزد و متوجه نشوید.
سرِ انگشت‌ها
گیرنده‌های لامسه همه‌جای پوست یک‌اندازه نیستند. در سرِ انگشت‌ها و لب‌ها گیرنده‌ها خیلی نزدیکِ هم‌اند و در پشت، بازو و ساقِ پا از هم دورند. برای همین سرِ انگشت‌ها می‌توانند فرقِ دو چیزِ بسیار نزدیک را بفهمند، مثلاً زبریِ یک سکه‌ی کهنه را. وقتی می‌خواهیم چیزی را با لامسه بشناسیم، آن را با سرِ انگشت لمس می‌کنیم، نه با آرنج.
خواندن با انگشت
نابینایان با سرِ انگشت‌هایشان کتاب می‌خوانند. خطِ آن‌ها خطِ بریل نام دارد. در خطِ بریل هر حرف نقشی از چند نقطه‌ی برجسته است که در شش خانه‌ی کوچک جا می‌گیرند. این خط را حدود دویست سال پیش پسری نابینا به نامِ لویی بریل ساخت. سرِ انگشت‌ها، با گیرنده‌های فشرده‌شان، تک‌تکِ نقطه‌ها را حس می‌کنند.
در خانه امتحان کنید
- یک نفر پنج چیزِ کوچک را بی‌آنکه شما ببینید در یک کیسه‌ی پارچه‌ای بگذارد؛ مثلاً یک قاشق، یک کلید، یک دکمه، یک گردو و یک پاک‌کن.
- دستتان را در کیسه ببرید و هر چیز را فقط با لمس کردن بشناسید. پیش از بیرون آوردن، نامش را بگویید.
- حالا یک دستکشِ کلفت بپوشید و دوباره امتحان کنید.
- با دستکش کدام چیزها سخت‌تر شناخته شدند؟ چرا؟
واژه‌های این درس
- لامسه - حسی که با پوست تماس، فشار، گرما، سرما و درد را می‌فهمد.
- گیرنده‌های پوست - سلول‌هایی در پوست که تماس، گرما، سرما و درد را حس می‌کنند.
- خطِ بریل - خطی از نقطه‌های برجسته که نابینایان با سرِ انگشت می‌خوانند.
ایده‌ی اصلی
گیرنده‌های پوست تماس، فشار، گرما، سرما و درد را حس می‌کنند و پیامشان به مغز می‌رود. این گیرنده‌ها در سرِ انگشت‌ها از همه‌جا فشرده‌ترند.