تغییرهای اطراف ما
صبحِ جمعه است. مادر نان را تکه می‌کند، پدر پیراهن‌ها را تا می‌کند و شما برای خواهرِ کوچکتان از کاغذِ رنگی یک کلاه می‌سازید: کاغذ را می‌بُرید، تا می‌زنید و می‌چسبانید. در همه‌ی این کارها چیزی تغییر کرد. اما آیا نان، پارچه و کاغذ به چیزِ دیگری تبدیل شدند؟
ما هر روز مواد را تغییر می‌دهیم
برای برطرف کردنِ نیازهایمان، مواد را تغییر می‌دهیم. چوب را می‌بُریم تا میز بسازیم. پشم را می‌ریسیم و می‌بافیم تا شال‌گردن داشته باشیم. گندم را آرد می‌کنیم. خمیرِ بازی را ورز می‌دهیم و از آن حیوان می‌سازیم.
در همه‌ی این کارها چیزی از ماده عوض می‌شود: شکلِ آن، اندازه‌ی آن، یا گاهی حالتِ آن، یعنی جامد یا مایع یا گاز بودنش.
همان ماده می‌ماند
کاغذی که بریده‌اید هنوز کاغذ است؛ فقط تکه‌هایش کوچک‌تر شده‌اند. نانِ تکه‌شده هنوز نان است. شال‌گردنِ بافته‌شده هنوز از همان پشم است. یخی که آب شده هنوز آب است، فقط از جامد به مایع درآمده است. پارسال دیدیم که قندی که در چای حل می‌شود هم از بین نمی‌رود؛ چای شیرین می‌شود، چون قند هنوز آن‌جاست.
در هیچ‌کدام از این تغییرها ماده‌ی تازه‌ای درست نشده است. به چنین تغییری تغییر فیزیکی می‌گوییم.
تغییرِ فیزیکی را چطور بشناسیم؟
از خودتان بپرسید: «آیا هنوز همان ماده است؟» اگر رنگ، بو و مزه‌ی ماده همان مانده و فقط شکل یا اندازه یا حالتش عوض شده است، تغییر فیزیکی است.
بعضی تغییرهای فیزیکی را می‌شود برگرداند: آبِ یخ‌زده دوباره آب می‌شود. بعضی را نمی‌شود: کاغذِ بریده دیگر یک برگ نمی‌شود. اما در هر دو، ماده همان ماده است.
در خانه امتحان کنید
- یک برگ کاغذ بردارید. آن را تا کنید، بعد پاره کنید، بعد مچاله کنید.
- یک تکه خمیرِ بازی را گلوله کنید، بعد پهن کنید، بعد به شکلِ یک مار درآورید.
- یک جدول بکشید و بنویسید در هر کار چه چیزی عوض شد: شکل، اندازه یا حالت.
- در آخر بنویسید: آیا ماده‌ی تازه‌ای درست شد؟
واژه‌های این درس
- تغییر فیزیکی - تغییری که در آن شکل، اندازه یا حالتِ ماده عوض می‌شود، اما ماده‌ی تازه‌ای درست نمی‌شود.
- حالتِ ماده - جامد، مایع یا گاز بودنِ ماده.
- ماده‌ی تازه - ماده‌ای که پیش از تغییر نبود.
ایده‌ی اصلی
در تغییرِ فیزیکی، شکل یا اندازه یا حالتِ ماده عوض می‌شود، اما ماده همان ماده می‌ماند و چیزِ تازه‌ای درست نمی‌شود.