ماهیچه‌های جفت
در درسِ «ماهیچه‌ها» دیدیم که ماهیچه فقط می‌تواند بکشد، نه هُل بدهد. ماهیچه‌ی جلوی بازو کوتاه می‌شود و آرنج را خم می‌کند. اما بعد چه؟ اگر هیچ ماهیچه‌ای نمی‌تواند هُل بدهد، چه کسی آرنجِ خم‌شده را دوباره صاف می‌کند؟
دو ماهیچه، دو طرفِ بازو
جوابِ این معما در پشتِ بازوست. آن‌جا ماهیچه‌ی دیگری هست. وقتی این ماهیچه کوتاه می‌شود، ساعد را به طرفِ پایین می‌کشد و آرنج صاف می‌شود.
پس این دو ماهیچه به نوبت کار می‌کنند:
- برای خم کردن: ماهیچه‌ی جلو کوتاه و کلفت می‌شود و ماهیچه‌ی پشت شُل و دراز می‌ماند.
- برای صاف کردن: ماهیچه‌ی پشت کوتاه و کلفت می‌شود و ماهیچه‌ی جلو شُل و دراز می‌ماند.
مثلِ دو طناب
یک قایقِ کوچک را در نظر بگیرید که دو نفر از دو طرفِ رود با دو طناب آن را جابه‌جا می‌کنند. یکی طناب را می‌کشد و قایق به طرفِ او می‌آید. برای برگرداندنِ قایق، نفرِ دیگر باید طنابِ خودش را بکشد؛ هیچ‌کدام نمی‌توانند با طناب قایق را هُل بدهند.
ماهیچه‌ها هم همین‌طورند. برای همین در بیشترِ جاهای بدن ماهیچه‌ها جفت‌جفت کار می‌کنند: یکی استخوان را به یک طرف می‌کشد و دیگری به طرفِ دیگر.
ماهیچه‌های جفت در همه‌جای بدن
در پا هم همین را می‌بینید. ماهیچه‌ی پشتِ ران زانو را خم می‌کند و ماهیچه‌ی جلوی ران آن را صاف می‌کند. انگشت‌ها، گردن و حتی چشم‌ها هم ماهیچه‌های جفت دارند تا بتوانند به این طرف و آن طرف بروند.
در خانه امتحان کنید
- روی صندلی بنشینید. یک دستتان را زیرِ لبه‌ی میز بگذارید و آرام به طرفِ بالا فشار دهید، طوری که میز تکان نخورد. با دستِ دیگر جلوی بازو را لمس کنید. سفت است یا نرم؟
- حالا کفِ دست را روی میز بگذارید و آرام به طرفِ پایین فشار دهید. این بار پشتِ بازو را لمس کنید.
- بنویسید در هر کار کدام ماهیچه کار می‌کرد.
واژه‌های این درس
- ماهیچه‌های جفت - دو ماهیچه که استخوان را به دو طرفِ مخالف می‌کشند.
- خم کردن - کم کردنِ زاویه‌ی یک مفصل، مثلِ آوردنِ ساعد به طرفِ بازو.
- صاف کردن - باز کردنِ یک مفصل، مثلِ کشیدنِ دست به حالتِ صاف.
ایده‌ی اصلی
چون ماهیچه فقط می‌کشد، ماهیچه‌ها جفت‌جفت کار می‌کنند: یکی مفصل را خم می‌کند و دیگری آن را صاف می‌کند.