خاکِ خوب و کود
کشاورزی سال‌هاست در یک زمین گندم می‌کارد. هر سال باران همان است و آفتاب همان، اما خوشه‌های گندم هر سال کوچک‌تر می‌شوند. چه چیزی در این زمین کم شده است؟
غذای گیاه در آبِ خاک
گیاه برای رشد به موادی از خاک نیاز دارد که مواد مغذی نام دارند. این مواد در آبِ خاک حل می‌شوند و ریشه‌ها آن‌ها را همراه با آب جذب می‌کنند. خاکی که از این مواد زیاد دارد، خاکِ حاصل‌خیز است.
هر محصولی که از زمین برداشت می‌کنیم، مقداری از این مواد را با خودش می‌برد. پس اگر سال‌ها در زمینی بکاریم و چیزی به آن برنگردانیم، خاک کم‌کم فقیر می‌شود. زمینِ آن کشاورز هم همین‌طور شده است.
کود
کشاورزها و باغبان‌ها برای برگرداندنِ مواد مغذی به خاک کود می‌دهند:
- کودِ حیوانی: فضله‌ی گاو و گوسفند و مرغ که مدتی مانده و پوسیده است.
- کودِ گیاهی: پوستِ میوه، تکه‌های سبزی و برگ‌هایی که روی هم انباشته شده و پوسیده‌اند. این همان گیاخاکی است که در درس «گیاخاک، بخشِ تیره‌ی خاک» دیدیم.
- کودِ شیمیایی: کودی که در کارخانه می‌سازند.
کود هم اندازه دارد. کودِ زیادی به ریشه آسیب می‌زند. آنچه گیاه مصرف نکند هم با آبِ باران به رودها و آب‌های زیرِ زمین می‌رود و آن‌ها را آلوده می‌کند.
در خانه امتحان کنید
- دو گلدانِ یکسان را با ماسه‌ی شسته پر کنید. ماسه مواد مغذیِ کمی دارد.
- در هرکدام بیست دانه‌ی شاهی بکارید و هر دو را کنارِ یک پنجره بگذارید.
- یکی را با آبِ معمولی آب بدهید. دیگری را با آبی که یک بزرگ‌تر کودِ مایعِ گلدان را به اندازه‌ای که روی بسته‌اش نوشته در آن حل کرده است. به هر دو به یک اندازه آب بدهید.
- پس از ده روز، رنگ و بلندیِ شاهی‌ها را مقایسه کنید. کدام چیزها را یکسان نگه داشتید؟
- پس از کار با کود و خاک، دست‌هایتان را با آب و صابون بشویید.
واژه‌های این درس
- مواد مغذی - موادی در خاک که گیاه برای رشد لازم دارد.
- خاکِ حاصل‌خیز - خاکی که مواد مغذیِ زیادی دارد و گیاه در آن خوب رشد می‌کند.
- کود - چیزی که به خاک می‌دهند تا مواد مغذی‌اش بیشتر شود.
ایده‌ی اصلی
ریشه مواد مغذیِ حل‌شده در آبِ خاک را جذب می‌کند. محصول‌ها این مواد را از خاک برمی‌دارند و کود آن‌ها را برمی‌گرداند، اما کودِ زیادی آسیب می‌زند.