مراقبت از چشم و گوش

روزی پرباد است و در کوچه گرد و خاک بلند شده است. ناگهان چیزی به چشمتان می‌رود و می‌سوزد. اولین چیزی که دلتان می‌خواهد این است که چشمتان را محکم بمالید. این کار درست است؟

چشم از خودش محافظت می‌کند

چشم چند نگهبان دارد. ابروها عرقِ پیشانی را از چشم دور می‌کنند. مژه‌ها جلوی گرد و خاک را می‌گیرند. پلک‌ها هر چند ثانیه یک بار باز و بسته می‌شوند و اشک را روی چشم پخش می‌کنند. اشک چشم را خیس و تمیز نگه می‌دارد و ذره‌های ریزِ گرد و خاک را می‌شوید.

اگر چیزی به چشمتان رفت، چشم را نمالید. مالیدن ممکن است ذره را روی قرنیه بکشد و آن را خراش بدهد. چند بار پلک بزنید تا اشک آن را بیرون بیاورد، یا با کمکِ یک بزرگ‌تر چشم را با آبِ تمیز بشویید. اگر سوزش ماند، باید به پزشک رفت.

چند کارِ دیگر هم به چشم‌ها کمک می‌کند:

• در نورِ کافی کتاب بخوانید.
• وقتی مدتی طولانی به کتاب یا صفحه‌ی گوشی نگاه می‌کنید، گاهی سرتان را بلند کنید و چند ثانیه به جایی دور نگاه کنید.
• در هوای آزاد بازی کنید.
• از ترقه و چیزهای تیز دوری کنید. هر سال در چهارشنبه‌سوری چشمِ بچه‌های زیادی با ترقه آسیب می‌بیند.

مراقبت از گوش

در درسِ «گوش» دیدیم که جرمِ گوش مجرا را تمیز نگه می‌دارد. جرم خودش کم‌کم بیرون می‌آید و لازم نیست آن را دربیاورید. هرگز گوش‌پاک‌کن، مداد، سنجاق یا هیچ چیزِ دیگری را درونِ مجرای گوش فرو نکنید. این چیزها جرم را به عمق می‌رانند و ممکن است پرده‌ی نازکِ گوش را پاره کنند. اگر گوشتان گرفت یا درد کرد، پزشک باید آن را ببیند.

صدای خیلی بلند هم به گوش آسیب می‌زند. سلول‌های گیرنده‌ی بخشِ حلزونی با صدای بسیار بلند از بین می‌روند و دیگر هرگز دوباره ساخته نمی‌شوند. پس:

• صدای هدفون را از نصف بالاتر نبرید و گاهی به گوش‌ها استراحت بدهید.
• در گوشِ کسی فریاد نزنید.
• از صدای ترقه دور بمانید.

در خانه امتحان کنید

1. یک برگه‌ی بزرگ بردارید و از وسط خط بکشید. یک طرف بنویسید «چشم» و طرفِ دیگر «گوش».
2. زیرِ هر کدام سه کاری را که برای مراقبت از آن می‌کنید، با شکل بکشید.
3. برگه را به یخچال یا دیوارِ اتاق بچسبانید.
4. یک هفته هر شب نگاه کنید: کدام کارها را آن روز انجام دادید؟

واژه‌های این درس

• پلک - پوششی که روی چشم باز و بسته می‌شود و اشک را پخش می‌کند.
• اشک - آبی که چشم را خیس و تمیز نگه می‌دارد.
• مژه - موهای لبه‌ی پلک که جلوی گرد و خاک را می‌گیرند.
• جرمِ گوش - ماده‌ی نرمی که مجرای گوش را تمیز نگه می‌دارد.

ایده‌ی اصلی

پلک، اشک و جرمِ گوش از چشم و گوش محافظت می‌کنند. چشم را نمالید، چیزی در گوش فرو نکنید و از صدای خیلی بلند دوری کنید.