قرقره

صبحگاهِ مدرسه است. دو نفر کنارِ میله‌ی پرچم ایستاده‌اند. یکی طناب را آرام‌آرام پایین می‌کشد و پرچم بالا می‌رود، تا نوکِ میله. هیچ‌کس از میله بالا نرفت. پس چه چیزی پرچم را بالا برد؟

قرقره چیست؟

بالای میله‌ی پرچم یک قرقره هست. قرقره چرخی کوچک است که دورِ لبه‌اش شیاری دارد و طناب در آن شیار می‌نشیند. وقتی طناب را می‌کشید، قرقره می‌چرخد و طناب از رویش رد می‌شود.

قرقره‌ای که بالا بسته شده، جهتِ نیرو را عوض می‌کند: شما طناب را پایین می‌کشید و بار بالا می‌رود. این خیلی کمک می‌کند. بلند کردنِ یک سطلِ پر از آب با دست سخت است، اما وقتی طناب را پایین می‌کشید، می‌توانید وزنِ خودتان را هم روی طناب بیندازید و با همه‌ی بدنتان بکشید.

قرقره‌ها کجا به کار می‌روند؟

در قدیم، کنارِ بسیاری از چاه‌ها قرقره‌ای چوبی بود تا سطل را از تهِ چاه بالا بکشند. امروز هم پرده‌های بلند، پرچم‌ها و تورهای ماهیگیری با قرقره بالا و پایین می‌روند.

وقتی ساختمانی بلند می‌شود، دیگر نمی‌شود آجر و سیمان را روی سطح شیب‌دار بالا برد، چون سطحِ شیب‌داری تا طبقه‌ی دهم خیلی خیلی دراز می‌شد. برای همین بنّاها و جرثقیل‌ها از قرقره استفاده می‌کنند. جرثقیل چند قرقره را با هم به کار می‌برد. وقتی طناب از روی چند قرقره بگذرد، نیروی کمتری برای بالا بردنِ بارِ سنگین لازم است.

در خانه امتحان کنید

1. با کمک یک بزرگ‌تر، یک قرقره‌ی خالیِ نخ را روی یک مدادِ صاف بگذارید و دو سرِ مداد را بین دو صندلی محکم کنید.
2. یک نخِ بلند را از روی قرقره رد کنید و به یک سرش، یک کیسه‌ی کوچک با چند پاک‌کن ببندید.
3. سرِ دیگرِ نخ را پایین بکشید. کیسه به کدام طرف رفت؟
4. حالا کیسه را بدونِ قرقره، با دست بالا ببرید. کدام راحت‌تر بود؟

واژه‌های این درس

• قرقره - چرخی با شیاری دورِ لبه‌اش که طناب از رویش می‌گذرد.
• جهتِ نیرو - طرفی که هل می‌دهیم یا می‌کشیم.
• جرثقیل - ماشینی بزرگ که بارهای سنگین را با طناب و قرقره بالا می‌برد.

ایده‌ی اصلی

قرقره چرخی شیاردار است که طناب از رویش می‌گذرد. با قرقره‌ای که بالا بسته شده، طناب را پایین می‌کشیم و بار بالا می‌رود، و با چند قرقره نیروی کمتری لازم است.