آب چطور بالا می‌رود؟
درختِ چنارِ کهنه‌ای را در نظر بگیرید که از ساختمانی سه‌طبقه هم بلندتر است. همه‌ی آبش را ریشه‌هایی جذب می‌کنند که زیرِ خاک‌اند. آب چطور از آن پایین تا نوکِ بالاترین برگ می‌رسد؟
آوندها، لوله‌های گیاه
در ریشه، ساقه و برگِ گیاه لوله‌های بسیار باریکی هست که آوند نام دارند. آوندها مثلِ نِی‌هایی بسیار نازک‌اند که از ریشه تا نوکِ هر برگ کشیده شده‌اند. آبی که تارهای کشنده جذب می‌کنند، همراه با مواد مغذیِ حل‌شده در آن، وارد آوندها می‌شود و بالا می‌رود: از ریشه به ساقه و از ساقه به برگ‌ها.
خط‌هایی که روی برگ می‌بینید، رگ‌برگ نام دارند. رگ‌برگ‌ها دسته‌هایی از آوندند که آب را به همه‌جای برگ می‌رسانند. آوندهای دیگری هم هستند که غذایی را که برگ ساخته، به بخش‌های دیگرِ گیاه می‌برند.
راهِ آب را ببینید
آوندها آن‌قدر باریک‌اند که با چشم تک‌تک دیده نمی‌شوند. اما با آبِ رنگی می‌شود راهشان را دید. اگر ساقه‌ی کرفس را در آبِ رنگی بگذارید، آبِ رنگی از آوندها بالا می‌رود و پس از چند ساعت رگه‌های رنگی در ساقه پیدا می‌شود. برگ‌ها هم کم‌کم رنگ می‌گیرند. اگر ساقه را از عرض ببُرید، چند نقطه‌ی رنگیِ کوچک می‌بینید: هرکدام سرِ دسته‌ای از آوندهاست.
در خانه امتحان کنید
- با کمک یک بزرگ‌تر، ته یک ساقه‌ی کرفسِ برگ‌دار را با چاقو تازه ببُرید.
- در یک لیوانِ آب چند قطره رنگِ خوراکیِ قرمز یا آبی بریزید و ساقه را در آن بگذارید.
- یک روز صبر کنید. برگ‌ها چه رنگی شده‌اند؟
- بزرگ‌ترتان ساقه را از عرض ببُرد. نقطه‌های رنگی را می‌شمارید؟
واژه‌های این درس
- آوند - لوله‌ی بسیار باریکی در گیاه که آب را از ریشه به برگ‌ها می‌رساند.
- رگ‌برگ - خط‌های روی برگ که دسته‌هایی از آوندند.
ایده‌ی اصلی
آب از ریشه وارد آوندها می‌شود و از راهِ ساقه تا برگ‌ها بالا می‌رود. رگ‌برگ‌ها دسته‌هایی از همین آوندها هستند.