تخلخل و نفوذپذیری

میانِ دانه‌های هر خاک یا سنگ فضاهای خالی هست؛ اینکه این فضاها چه سهمی از حجمِ آن را گرفته‌اند تخلخلِ آن است و می‌شود آن را با آبی که نمونه‌ی خشک در خود جا می‌دهد اندازه گرفت. نفوذپذیری یعنی آب چقدر آسان از آن می‌گذرد: شن و ماسه با دانه‌های درشت و گرد، راه‌های گشاد و به‌هم‌پیوسته دارند و آب را تند از خود عبور می‌دهند؛ اما رس با دانه‌های بسیار ریز و پهن، آبِ زیادی در خود نگه می‌دارد و تقریباً آن را عبور نمی‌دهد، پس تقریباً نفوذناپذیر است. شیبِ کم و ریشه‌ی گیاهان هم به فرو رفتنِ باران کمک می‌کنند. خاکِ خوبِ کشاورزی آمیخته‌ای از ماسه، رس و هوموس است که آب را نگه می‌دارد بی‌آنکه ریشه‌ها را در آب خفه کند.