غده‌های فوقِ کلیه و پاراتیروئید
شبِ پیش از امتحانِ مهم است، یا در پیاده‌رو سگی ناگهان به طرفِ شما پارس می‌کند. قلبتان تند می‌زند، نفس‌هایتان کوتاه و سریع می‌شود، کف دستتان عرق می‌کند و رنگتان کمی می‌پرد. چند دقیقه بعد کم‌کم آرام می‌شوید. چه چیزی این تغییرها را این‌قدر سریع راه انداخت و بعد خاموش کرد؟
غده‌های فوقِ کلیه و فشارِ روحی و جسمی
روی هر کلیه، مثلِ یک کلاه، غده‌ی کوچکی به نامِ غده‌ی فوقِ کلیه نشسته است. در موقعیت‌های سخت، مثلِ ترسیدن، تصادف، از دست دادنِ عزیزان یا ناراحت شدن از رفتارِ دیگران، دستگاه عصبی و این غده‌ها با هم به کمکِ بدن می‌آیند. هورمون‌های غده‌ی فوقِ کلیه:
- ضربانِ قلب و فشارِ خون را بالا می‌برند تا خونِ بیشتری به ماهیچه‌ها برسد؛
- قندِ خون را بالا می‌برند تا یاخته‌ها انرژیِ بیشتری داشته باشند؛
- تنفس را تندتر می‌کنند.
این تغییرها بدن را برای فرار یا رو‌به‌رو شدن با خطر آماده می‌کنند. اما بالا ماندنِ فشارِ خون و قندِ خون برای مدتِ طولانی خطرناک است. برای همین، پس از مدتی ساختِ این هورمون‌ها خودبه‌خود کم می‌شود. اگر کسی ماه‌ها زیرِ فشارِ روحیِ زیاد باشد، این هورمون‌ها بالا می‌مانند و به قلب، خواب و دفاعِ بدن آسیب می‌زنند. حرف زدن با دیگران، ورزش، خوابِ کافی و نفس‌های آرام و عمیق کمک می‌کند بدن به حالتِ آرام برگردد.
پاراتیروئیدها و کلسیمِ خون
می‌دانید که کلسیم استخوان‌ها و دندان‌ها را محکم می‌کند. اما کلسیم کارِ مهمِ دیگری هم دارد: عصب‌ها و ماهیچه‌ها، از جمله ماهیچه‌ی قلب، بدونِ مقدارِ درستِ کلسیم در خون درست کار نمی‌کنند. پس کلسیمِ خون هم باید دقیق تنظیم شود.
پشتِ غده‌ی تیروئید، چهار غده‌ی بسیار کوچک به نامِ پاراتیروئید هست. وقتی کلسیمِ خون کم می‌شود، هورمونِ پاراتیروئید در سه جا اثر می‌گذارد:
- از استخوان‌ها کمی کلسیم آزاد می‌کند و به خون می‌دهد؛
- روده را وادار می‌کند کلسیمِ بیشتری از غذا جذب کند؛
- کلیه‌ها را وادار می‌کند کلسیمِ کم‌تری در ادرار دفع کنند.
به همین دلیل اگر کلسیمِ غذا کم باشد، بدن برای نگه داشتنِ کلسیمِ خون، از ذخیره‌ی استخوان‌ها برمی‌دارد و استخوان‌ها کم‌کم ضعیف می‌شوند.
در خانه امتحان کنید
- یک دقیقه نبضتان را در حالِ استراحت بشمارید.
- حالا یک دقیقه با دقت به یک موقعیتِ هیجان‌انگیز فکر کنید، مثلاً لحظه‌ی آخرِ یک مسابقه یا اجرای جلوی جمع، و دوباره نبض را بشمارید.
- پس از آن چهار بار نفسِ آرام و عمیق بکشید و برای بارِ سوم بشمارید. چه تغییری دیدید؟
واژه‌های این درس
- غده‌ی فوقِ کلیه - غده‌ای روی هر کلیه که هورمون‌هایش بدن را برای موقعیت‌های سخت آماده می‌کند.
- فشارِ روحی - حالتی که آدم در موقعیتِ سخت یا ترسناک دارد و بدن به آن پاسخ می‌دهد.
- پاراتیروئید - چهار غده‌ی کوچکِ پشتِ تیروئید که کلسیمِ خون را تنظیم می‌کنند.
ایده‌ی اصلی
در ترس و فشارِ روحی، هورمون‌های غده‌های فوقِ کلیه ضربانِ قلب، فشارِ خون و قندِ خون را بالا می‌برند و بعد خودبه‌خود کم می‌شوند. پاراتیروئیدها با اثر بر استخوان، روده و کلیه، کلسیمِ خون را در اندازه‌ی لازم نگه می‌دارند.