تصویر در آینه‌ی تخت

روی ماشینِ آمبولانس، کلمه‌ی «آمبولانس» را برعکس نوشته‌اند. چرا کسی باید کلمه‌ای را برعکس بنویسد؟ رانندگانی که جلوی آمبولانس‌اند، آن را در آینه‌ی ماشینشان می‌بینند، و آینه این نوشته را دوباره برمی‌گرداند تا درست خوانده شود. آینه با تصویرها چه می‌کند؟

تصویر از کجا می‌آید؟

از هر نقطه‌ی صورتِ شما پرتوهای نور به آینه می‌رسند و طبقِ قانونِ بازتاب برمی‌گردند. وقتی این پرتوها به چشمتان می‌رسند، مغز فرض می‌کند نور در خطِ راست آمده است. پس امتدادِ پرتوها را به عقب، تا پشتِ آینه دنبال می‌کند، و جایی که این امتدادها به هم می‌رسند، نقطه‌ای از صورت را «می‌بیند». تصویرِ شما پشتِ آینه به نظر می‌رسد، اما می‌دانیم پشتِ آینه چیزی جز دیوار نیست و هیچ نوری واقعاً از آن‌جا نمی‌آید. به چنین تصویری تصویرِ مجازی می‌گوییم. تصویرِ مجازی را نمی‌شود روی یک پرده یا کاغذ انداخت.

چهار ویژگیِ تصویر در آینه‌ی تخت

1. مجازی است: پشتِ آینه دیده می‌شود و روی پرده نمی‌افتد.
2. هم‌اندازه‌ی جسم است: آینه‌ی تخت چیزی را بزرگ یا کوچک نمی‌کند.
3. فاصله‌اش از آینه برابرِ فاصله‌ی جسم است: اگر یک متر جلوی آینه بایستید، تصویرتان یک متر پشتِ آینه است، یعنی دو متر از شما فاصله دارد.
4. چپ و راستش جابه‌جاست: اگر دستِ راستتان را بالا ببرید، آدمِ توی آینه دستِ چپش را بالا برده است. بالا و پایین اما عوض نمی‌شود.

آینه‌ها در کنارِ هم

اگر دو آینه را با زاویه کنارِ هم بگذارید، نور چند بار بین آن‌ها بازتاب می‌کند و چند تصویر می‌بینید. هرچه زاویه‌ی بینِ آینه‌ها کم‌تر باشد، تصویرها بیشتر می‌شوند. اگر دو آینه را روبه‌روی هم و موازی بگذارید، تصویرها پشتِ سرِ هم تا بی‌نهایت کوچک‌تر و کم‌نورتر ادامه پیدا می‌کنند. آینه‌کاریِ حرم‌ها و کاخ‌های ایرانی، با هزاران تکه‌ی آینه که در زاویه‌های گوناگون کنارِ هم نشسته‌اند، از همین ویژگی برای ساختنِ درخششی شگفت استفاده می‌کند.

در خانه امتحان کنید

1. با ماژیک روی یک کاغذ اسمتان را بنویسید و آن را جلوی آینه بگیرید. چه می‌بینید؟
2. حالا سعی کنید اسمتان را طوری بنویسید که در آینه درست خوانده شود.
3. دو آینه‌ی کوچک را با چسب از یک لبه به هم وصل کنید و یک سکه بینشان بگذارید. زاویه را کم و زیاد کنید و تصویرهای سکه را بشمارید.

واژه‌های این درس

• آینه‌ی تخت - آینه‌ای که سطحش کاملاً صاف و هموار است.
• تصویرِ مجازی - تصویری که از امتدادِ پرتوهای برگشته ساخته می‌شود و روی پرده نمی‌افتد.
• وارونگیِ چپ و راست - جابه‌جا شدنِ چپ و راستِ تصویر در آینه.

ایده‌ی اصلی

آینه‌ی تخت تصویری مجازی و هم‌اندازه می‌سازد که به همان فاصله‌ی جسم پشتِ آینه است و چپ و راستش جابه‌جا شده است.