رشد پیش از تولد
به عکسِ نوزادیِ خودتان نگاه کنید. وقتی به دنیا آمدید، حدودِ سه کیلوگرم وزن داشتید و قلب، شش‌ها و مغزتان کار می‌کرد. اما حدودِ نُه ماه پیش از آن، شما فقط یک یاخته بودید؛ آن‌قدر کوچک که به زحمت دیده می‌شد. در این نُه ماه چه گذشت؟
گامت‌های انسان
در انسان هم، مثلِ بیشترِ جانوران، تولیدمثل جنسی است و با گامت‌ها انجام می‌شود. گامتِ نر اسپرم نام دارد و از سنِ بلوغ به بعد پیوسته در بدنِ مرد ساخته می‌شود. گامتِ ماده تخمک نام دارد. تخمک‌ها پیش از تولدِ خودِ دختر در بدنش ساخته شده‌اند. از بلوغ تا حدودِ پنجاه سالگی، معمولاً هر ماه یک تخمک آزاد می‌شود. اسپرم بسیار کوچک است و دُمی برای شنا دارد؛ تخمک یکی از بزرگ‌ترین یاخته‌های بدن است.
وقتی اسپرم و تخمک با هم ترکیب شوند، لقاح انجام می‌شود و یاخته‌ی تخم با ۴۶ فام‌تن پدید می‌آید.
نُه ماه رشد
یاخته‌ی تخم در چند روز اول بارها تقسیم می‌شود و توپی از یاخته‌ها می‌سازد. این توپ در رَحِم جا می‌گیرد، بخشی از بدنِ مادر که برای رشدِ نوزاد ساخته شده است. به نوزادی که در رحم رشد می‌کند جنین می‌گوییم.
- در ماهِ اول، قلبِ کوچکِ جنین شروع به زدن می‌کند.
- تا پایانِ ماهِ سوم، همه‌ی اندام‌های اصلی شکل گرفته‌اند و جنین به اندازه‌ی یک لیمو است.
- در ماه‌های بعد، جنین بیشتر بزرگ می‌شود، حرکت می‌کند و صداها را می‌شنود.
- در ماهِ نهم، جنین آماده‌ی تولد است.
جنین در رحم نمی‌تواند غذا بخورد یا نفس بکشد. بندِ ناف او را به بدنِ مادر وصل می‌کند. رگ‌های خونیِ بندِ ناف غذا و اکسیژن را از خونِ مادر به جنین می‌رسانند و مواد زائد را برمی‌گردانند. نافِ شما جای همین بند است. برای همین هر چیزی که مادر می‌خورد یا تنفس می‌کند، از غذای سالم تا دودِ سیگار، به جنین هم می‌رسد.
دوقلوها
گاهی یاخته‌ی تخم در روزهای اول به دو بخش جدا تقسیم می‌شود و هر بخش جداگانه یک جنینِ کامل می‌سازد. این دو نوزاد از یک یاخته‌ی تخم آمده‌اند، پس ژن‌هایشان یکسان است: دوقلوهای همسان. هم‌جنس‌اند و بسیار شبیهِ هم. اما اگر دو تخمکِ جدا با دو اسپرمِ جدا لقاح کنند، دوقلوهای ناهمسان پدید می‌آیند که فقط مثلِ دو خواهر و برادرِ معمولی شبیهِ هم‌اند.
در خانه امتحان کنید
از پدر و مادر یا بزرگ‌ترها بپرسید هنگامِ تولد چند کیلوگرم وزن و چند سانتی‌متر قد داشتید. آن را با وزن و قدِ امروزتان مقایسه کنید. وزنتان چند برابر شده است؟
واژه‌های این درس
- اسپرم - گامتِ نر در انسان.
- تخمک - گامتِ ماده در انسان.
- رَحِم - جایی در بدنِ مادر که جنین در آن رشد می‌کند.
- جنین - نوزادی که هنوز در رحم رشد می‌کند.
- بندِ ناف - بندی با رگ‌های خونی که جنین را به بدنِ مادر وصل می‌کند.
ایده‌ی اصلی
زندگیِ هر انسان از یک یاخته‌ی تخم آغاز می‌شود که از لقاحِ اسپرم و تخمک پدید می‌آید. جنین حدودِ نُه ماه در رحم رشد می‌کند و از راهِ بندِ ناف غذا و اکسیژن می‌گیرد. دوقلوهای همسان از یک یاخته‌ی تخم پدید می‌آیند.