گیرنده‌های پوست
دستتان را درونِ کیفِ مدرسه می‌برید و بدونِ نگاه کردن، پاک‌کن را از میانِ مدادها، خط‌کش و دفترها پیدا می‌کنید. از کجا فهمیدید کدام پاک‌کن است؟ نرمیِ آن، شکلش، و این که زیرِ انگشت کمی خنک‌تر از دفتر است. همه‌ی این خبرها را پوست به مغز داده است.
پنج نوع گیرنده در پوست
پوست بزرگ‌ترین اندامِ بدن است و فقط یک پوشش نیست؛ یک اندامِ حسیِ بزرگ هم هست. درونِ پوست انواعِ گوناگونی از گیرنده‌ها پراکنده‌اند و هر نوع به یک محرک حساس است:
- گیرنده‌های گرما، که با گرم شدنِ پوست پیام می‌سازند؛
- گیرنده‌های سرما، که با خنک شدنِ پوست پیام می‌سازند؛
- گیرنده‌های تماس، که به لمسِ سبک حساس‌اند؛ مثلاً حرکتِ یک مگس روی دست؛
- گیرنده‌های فشار، که به فشارِ محکم‌تر و عمیق‌تر پاسخ می‌دهند؛
- گیرنده‌های درد، که وقتی بافت آسیب ببیند یا نزدیک به آسیب باشد، پیام می‌سازند.
پیامِ هر گیرنده از عصب به نخاع و از آن‌جا به قشرِ مخ می‌رود و آن‌جا حس می‌شود. گیرنده‌ها همه‌جا به یک اندازه زیاد نیستند: در نوکِ انگشتان و لب‌ها گیرنده‌های تماس بسیار فشرده‌اند و در پشت بسیار پراکنده.
گیرنده‌ها و سالم ماندنِ بدن
گیرنده‌های پوست از ما نگهداری می‌کنند. گیرنده‌های گرما به ما می‌گویند که چای هنوز داغ است. گیرنده‌های سرما می‌گویند که باید لباسِ گرم بپوشیم. گیرنده‌های درد، با همه‌ی ناخوشایندی‌شان، مهم‌ترین نگهبان‌اند: کسانی که به دلیلِ بیماری درد را حس نمی‌کنند، ممکن است زخم یا سوختگی‌ای داشته باشند و تا دیر نشده نفهمند.
بعضی گیرنده‌ها کم‌کم به محرکِ ثابت عادت می‌کنند. چند دقیقه پس از پوشیدنِ ساعت یا جوراب، دیگر آن‌ها را حس نمی‌کنید، اما گیرنده‌های درد معمولاً عادت نمی‌کنند؛ درد تا وقتی خطر هست، باقی می‌ماند.
در خانه امتحان کنید
- دو گیره‌ی کاغذ یا دو نوکِ یک سنجاق‌سرِ باز را به فاصله‌ی یک سانتی‌متر از هم نگه دارید.
- چشم‌های یک نفر بسته باشد. آرام هر دو نوک را با هم روی نوکِ انگشتش بگذارید، بعد روی پشتِ دستش و بعد روی ساعدش.
- هر بار بپرسید یک نقطه حس کرد یا دو نقطه. کجا گیرنده‌های تماس فشرده‌تر بودند؟
واژه‌های این درس
- گیرنده‌ی تماس - گیرنده‌ای در پوست که به لمسِ سبک حساس است.
- گیرنده‌ی فشار - گیرنده‌ای که به فشارِ محکم‌تر پاسخ می‌دهد.
- گیرنده‌ی درد - گیرنده‌ای که با آسیبِ بافت پیام می‌سازد و از بدن نگهداری می‌کند.
- عادت کردنِ گیرنده - کم شدنِ پیامِ گیرنده وقتی محرک ثابت می‌ماند.
ایده‌ی اصلی
پوست گیرنده‌های جداگانه‌ای برای گرما، سرما، تماس، فشار و درد دارد که هر کدام اثرِ یک محرک را به پیامِ عصبی تبدیل می‌کنند. این گیرنده‌ها ما را از تغییرهای محیط باخبر می‌کنند و از بدن نگهداری می‌کنند.