از دانه تا گیاه
نزدیک نوروز، بسیاری از خانواده‌ها سبزه سبز می‌کنند. چند روز پس از خیس کردن عدس یا گندم، از دانه‌های خشک ساقه‌های سبز بیرون می‌آید. همین دانه‌ها ماه‌ها در کیسه بودند و هیچ تغییری نمی‌کردند. چرا حالا یکباره سبز می‌شوند؟
درون یک دانه
یک لوبیای خیس‌خورده را آرام با ناخن باز کنید. رویش پوسته‌ی نازکی هست. زیر پوسته دو تکه‌ی بزرگ هست و میان آن‌ها یک گیاهِ بسیار کوچک. آن دو تکه پر از غذاست: غذایی که گیاهِ کوچک تا وقتی برگ ندارد از آن می‌خورد.
دانه کِی جوانه می‌زند؟
دانه‌ی خشک در کیسه سال‌ها همان‌طور می‌ماند. برای جوانه زدن، یعنی بیدار شدن و رشد کردن، سه چیز لازم دارد: آب، هوا و گرما.
وقتی دانه آب بگیرد، باد می‌کند و پوسته‌اش می‌ترکد. دانه برای شروع حتی به خاک و نور نیاز ندارد. برای همین سبزه‌ی عید روی پارچه‌ی خیس هم سبز می‌شود.
اول ریشه، بعد ساقه
اول ریشه بیرون می‌آید و رو به پایین می‌رود. بعد ساقه بیرون می‌آید و رو به نور بالا می‌رود. چند روز بعد برگ‌های اول باز می‌شوند. از این به بعد، گیاه خودش با برگ‌هایش غذا می‌سازد.
در خانه امتحان کنید
- ته یک لیوانِ یک‌بارمصرفِ شفاف پنبه یا دستمال کاغذی بگذارید و خیسش کنید.
- سه یا چهار لوبیا یا عدس را کنار دیواره‌ی لیوان بگذارید تا از بیرون دیده شوند.
- لیوان را جای گرمی بگذارید و هر روز کمی آب بدهید تا پنبه خشک نشود.
- هر روز نگاه کنید و آنچه دیدید را بکشید. اول چه چیزی بیرون آمد؟
واژه‌های این درس
- پوسته - پوشش سختِ روی دانه.
- جوانه زدن - بیدار شدن و رشد کردنِ دانه.
ایده‌ی اصلی
درون دانه گیاهی کوچک و غذای آن هست. دانه با آب، هوا و گرما جوانه می‌زند: اول ریشه بیرون می‌آید، بعد ساقه و برگ.