آینه‌های تخت و خمیده

یک قاشقِ براق بردارید و به داخلِ گودِ آن نگاه کنید. صورتتان وارونه است! حالا قاشق را برگردانید و به پشتش نگاه کنید. صورتتان درست شد، اما کوچک و گرد. چرا یک قاشق دو جور تصویر نشان می‌دهد؟

آینه‌ی تخت

آینه‌ی دستشویی و آینه‌ی قدیِ اتاق آینه‌ی تخت هستند: سطحشان کاملاً صاف است. آینه‌ی تخت شما را هم‌اندازه‌ی خودتان نشان می‌دهد. اما چپ و راست را جابه‌جا می‌کند. دست راستتان را بالا ببرید. آدمِ توی آینه دستی را بالا می‌برد که برای او دست چپ است. اگر روی کاغذ «علوم» بنویسید و جلوی آینه بگیرید، نوشته برعکس دیده می‌شود.

آینه‌ی کاو

اگر سطحِ آینه مثل داخلِ قاشق به داخل گود شده باشد، به آن آینه‌ی کاو می‌گوییم. وقتی صورتتان نزدیکِ آینه‌ی کاو باشد، آن را بزرگ‌تر نشان می‌دهد. برای همین آینه‌های آرایش و اصلاح اغلب کاو هستند. اگر از آینه‌ی کاو دور شوید، تصویرتان وارونه می‌شود، همان چیزی که در قاشق دیدید.

آینه‌ی کوژ

اگر سطحِ آینه مثل پشتِ قاشق به بیرون برآمده باشد، به آن آینه‌ی کوژ می‌گوییم. آینه‌ی کوژ همه‌چیز را کوچک‌تر نشان می‌دهد، اما جای بیشتری را نشان می‌دهد. برای همین آینه‌ی بغلِ ماشین کوژ است. در پیچ‌های تند جاده هم آینه‌ی کوژِ بزرگی می‌گذارند تا راننده ماشینی را که از آن طرف می‌آید ببیند.

سه آینه کنار هم: آینه‌ی تخت که صورتی هم‌اندازه نشان می‌دهد، آینه‌ی کاو که صورت را بزرگ نشان می‌دهد، و آینه‌ی کوژ که صورت را کوچک و جای بیشتری را نشان می‌دهد.

در خانه امتحان کنید

یک قاشقِ فلزیِ براق و تمیز بردارید.
داخلِ آن را از نزدیک و بعد از دور نگاه کنید. تصویر چه تغییری می‌کند؟
پشتِ آن را نگاه کنید. چند چیز از اتاق را در آن می‌بینید؟
بگویید: داخلِ قاشق کدام آینه است و پشتش کدام؟

واژه‌های این درس

آینه‌ی تخت - آینه‌ای با سطحِ کاملاً صاف.
آینه‌ی کاو - آینه‌ای که مثل داخلِ قاشق گود است.
آینه‌ی کوژ - آینه‌ای که مثل پشتِ قاشق برآمده است.

ایده‌ی اصلی

آینه‌ی تخت چیزها را هم‌اندازه نشان می‌دهد و چپ و راست را جابه‌جا می‌کند. آینه‌ی کاو از نزدیک چیزها را بزرگ نشان می‌دهد، و آینه‌ی کوژ آن‌ها را کوچک‌تر، اما جای بیشتری را نشان می‌دهد.