اهرم، کارِ سخت را آسان می‌کند
درِ یک قوطیِ رنگ خیلی سفت است و با انگشت باز نمی‌شود. پدربزرگ سرِ یک پیچ‌گوشتی را زیرِ لبه‌ی در می‌گذارد و دسته‌اش را آرام پایین می‌دهد. درِ قوطی با یک «تَق» باز می‌شود. چطور یک فشارِ کوچک کاری کرد که انگشت‌ها نتوانستند؟
اهرم چیست؟
پیچ‌گوشتیِ پدربزرگ یک اهرم بود. اهرم میله‌ای است که روی یک نقطه می‌چرخد. به این نقطه تکیه‌گاه می‌گوییم. لبه‌ی قوطی تکیه‌گاهِ پیچ‌گوشتی بود.
هر اهرم سه بخش دارد: تکیه‌گاه، جایی که میله روی آن می‌چرخد؛ بار، چیزی که می‌خواهیم بلند یا جابه‌جا کنیم؛ و جایی که ما نیرو می‌دهیم.
کجا فشار بدهیم؟
اگر بار نزدیکِ تکیه‌گاه باشد و ما دور از تکیه‌گاه فشار بدهیم، با نیروی کمی بارِ سنگینی را بلند می‌کنیم. هر چه دورتر از تکیه‌گاه فشار بدهیم، کار آسان‌تر می‌شود.
الاکلنگِ پارک هم اهرم است. اگر یک بزرگ‌تر و یک بچه سوارِ آن شوند، بزرگ‌تر باید نزدیکِ وسط بنشیند و بچه سرِ الاکلنگ. آن‌وقت الاکلنگ صاف می‌ایستد.
اهرم‌های خانه
قیچی، دربازکنِ نوشابه، انبر، فرغون و حتی درِ اتاق اهرم هستند. هر کدام یک تکیه‌گاه دارند. در قیچی تکیه‌گاه همان پیچِ وسط است.
در خانه امتحان کنید
- درِ یک اتاق را از کنارِ دستگیره هل بدهید تا باز شود.
- حالا آن را از نزدیکِ لولاها هل بدهید. کدام سخت‌تر بود؟
- لولاها تکیه‌گاهِ در هستند. چرا دستگیره را دور از لولاها گذاشته‌اند؟
واژه‌های این درس
- اهرم - میله‌ای که روی یک نقطه می‌چرخد و به ما کمک می‌کند با نیروی کم کارِ سختی بکنیم.
- تکیه‌گاه - نقطه‌ای که اهرم روی آن می‌چرخد.
- بار - چیزی که با اهرم بلند یا جابه‌جا می‌کنیم.
ایده‌ی اصلی
اهرم میله‌ای است که روی تکیه‌گاه می‌چرخد. اگر بار نزدیکِ تکیه‌گاه باشد و ما دور از آن فشار بدهیم، با نیروی کمی بارِ سنگینی را جابه‌جا می‌کنیم.