ریشه‌ها و گلبرگ‌ها
اگر یک بوته‌ی لوبیا و یک دسته چمن را آرام از خاک بیرون بیاورید و خاکشان را بتکانید، ریشه‌هایشان هیچ شباهتی به هم ندارند. در درس «تک‌لپه‌ای و دولپه‌ای» دیدیم که دانه و برگِ این دو گروه با هم فرق دارد. ریشه و گلشان چطور؟
ریشه‌ی راست و ریشه‌ی افشان
دولپه‌ای‌ها، مثل لوبیا و هویج، معمولاً یک ریشه‌ی اصلیِ کلفت دارند که مستقیم پایین می‌رود. ریشه‌های نازک‌تر از کنارِ آن بیرون می‌آیند. به این ریشه ریشه‌ی راست می‌گوییم. هویجی که می‌خوریم همان ریشه‌ی راستِ گیاه هویج است.
تک‌لپه‌ای‌ها، مثل گندم، چمن و پیاز، ریشه‌ی اصلی ندارند. دسته‌ای ریشه‌ی نازک و هم‌اندازه، مثل نخ، از پایین ساقه بیرون می‌آید. به این ریشه ریشه‌ی افشان می‌گوییم.
گلبرگ‌ها را بشمارید
گلبرگ‌ها بخش‌های رنگیِ گل‌اند. گل تک‌لپه‌ای‌ها، مثل لاله و زنبق، معمولاً ۳ یا ۶ گلبرگ دارد. گل دولپه‌ای‌ها، مثل شکوفه‌ی سیب و گل اطلسی، معمولاً ۴ یا ۵ گلبرگ دارد.
حالا چهار نشانه داریم:
| تک‌لپه‌ای | دولپه‌ای | |
|---|---|---|
| دانه | یک لپه | دو لپه |
| برگ | باریک، رگبرگ راست | پهن، رگبرگ شاخه‌شاخه |
| ریشه | افشان | راست |
| گلبرگ | ۳ یا ۶ | ۴ یا ۵ |
در خانه امتحان کنید
- در آشپزخانه یک پیازچه یا تره‌ی ریشه‌دار و یک هویج پیدا کنید.
- ریشه‌هایشان را مقایسه کنید. کدام ریشه‌ی راست دارد و کدام ریشه‌ی افشان؟
- در پارک یا باغچه چند گل پیدا کنید و بی‌آنکه آن‌ها را بچینید، گلبرگ‌هایشان را بشمارید.
واژه‌های این درس
- ریشه‌ی راست - یک ریشه‌ی اصلیِ کلفت که مستقیم پایین می‌رود.
- ریشه‌ی افشان - دسته‌ای ریشه‌ی نازک و هم‌اندازه، مثل نخ.
- گلبرگ - بخش‌های رنگیِ گل.
ایده‌ی اصلی
دولپه‌ای‌ها معمولاً ریشه‌ی راست و گل‌هایی با ۴ یا ۵ گلبرگ دارند. تک‌لپه‌ای‌ها ریشه‌ی افشان و گل‌هایی با ۳ یا ۶ گلبرگ دارند.