حجم؛ لیتر و میلی‌لیتر
مادربزرگ برای آش، آب را با لیوان در قابلمه می‌ریزد: «پنج لیوان آب.» اما لیوان‌های خانه‌ی شما با لیوان‌های خانه‌ی او یک‌اندازه نیستند. اگر دستور آش را از او بگیرید، از کجا بدانید چقدر آب بریزید؟
حجم چیست؟
هر چیزی جایی را پر می‌کند. به اندازه‌ی جایی که یک چیز می‌گیرد حجم می‌گوییم. یک پارچ آب از یک استکان آب جای بیشتری را پر می‌کند، پس حجمش بیشتر است.
حجم با جرم فرق دارد. یک توپ بادکرده حجم زیادی دارد، اما جرمش کم است. یک تیله‌ی شیشه‌ای حجم کمی دارد، اما جرمش از یک پَر بیشتر است.
لیتر و میلی‌لیتر
برای اینکه همه یک‌جور اندازه بگیرند، یکاهای ثابت داریم. یکای حجم لیتر است. بسیاری از بطری‌های آب و شیر یک‌لیتری‌اند. یکای کوچک‌تر میلی‌لیتر است. هر لیتر هزار میلی‌لیتر است. یک قاشق غذاخوری حدود پانزده میلی‌لیتر آب می‌گیرد.
حجم مایع را با ظرف مدرج اندازه می‌گیریم: ظرفی که روی دیواره‌اش خط‌هایی با عدد کشیده شده است. ظرف را روی میز صاف می‌گذاریم و می‌بینیم بالای آب به کدام خط رسیده است.
یک لیتر آب چقدر جرم دارد؟
در درس «جرم و ترازو» دیدیم که یک بطری یک‌لیتری پر از آب حدود یک کیلوگرم است. پس هر لیتر آب حدود یک کیلوگرم جرم دارد. این را به خاطر بسپارید.
چیزهای سفت مثل سنگ هم حجم دارند. اگر یک سنگ را در لیوانی آب بیندازید، آب بالا می‌آید. سنگ جای خودش را می‌گیرد و آب را کنار می‌زند.
در خانه امتحان کنید
- یک بطری خالیِ یک‌ونیم‌لیتری و لیوان همیشگیِ خودتان را بردارید.
- با کمک یک بزرگ‌تر، بطری را لیوان‌لیوان پر از آب کنید و بشمارید.
- چند لیوان لازم شد؟ از روی برچسب بطری بخوانید چند لیتر است.
واژه‌های این درس
- حجم - اندازه‌ی جایی که یک چیز می‌گیرد.
- لیتر و میلی‌لیتر - یکاهای حجم. هر لیتر هزار میلی‌لیتر است.
- ظرف مدرج - ظرفی با خط‌های عددی که حجم مایع را با آن اندازه می‌گیریم.
ایده‌ی اصلی
حجم جایی است که یک چیز می‌گیرد. حجم مایع را با ظرف مدرج و با لیتر و میلی‌لیتر اندازه می‌گیریم؛ هر لیتر آب حدود یک کیلوگرم جرم دارد.