ذوب شدن و یخ زدن
یک روز گرم تابستان، یک تکه یخ در بشقاب می‌گذارید. کمی بعد، به جای یخ، کمی آب در بشقاب مانده است. یخ کجا رفت؟ از بین رفت یا چیز دیگری شد؟
ذوب شدن
یخ جامد است و آب مایع. یخ و آب یک ماده‌اند، فقط حالتشان فرق دارد. وقتی گرمای هوای اتاق به یخ می‌رسد، یخ کم‌کم به آب تبدیل می‌شود. به تبدیل جامد به مایع ذوب شدن می‌گوییم.
در ذوب شدن، چیزی گم نمی‌شود. اگر یخ و بشقاب را قبل و بعد روی ترازو بگذارید، جرمشان یکی است.
یخ زدن
حالا برعکس. اگر یک ظرف آب را در فریزر بگذارید، فریزر گرمای آب را از آن می‌گیرد. آب سرد و سردتر می‌شود و آخر سر یخ می‌زند. به تبدیل مایع به جامد یخ زدن می‌گوییم.
آبِ خالص در صفر درجه یخ می‌زند. یخ هم در همان صفر درجه ذوب می‌شود. برای همین در زمستان، وقتی هوا زیر صفر درجه است، آبِ حوض یخ می‌زند.
آب وقتی یخ می‌زند بزرگ‌تر می‌شود
بیشتر مایع‌ها وقتی جامد می‌شوند کمی کوچک‌تر می‌شوند. اما آب برعکس است. آب وقتی یخ می‌زند جای بیشتری می‌گیرد. به همین خاطر اگر یک بطری شیشه‌ای را پر از آب کنید و در فریزر بگذارید، یخ آن را می‌شکند. هرگز این کار را نکنید. یخ‌های قالبِ یخ را هم ببینید: رویشان کمی برآمده است.
در خانه امتحان کنید
- قالب یخ را تا لبه‌ی خانه‌ها با آب پر کنید. با یک بزرگ‌تر آن را در فریزر بگذارید.
- فردا نگاه کنید: یخ از لبه‌ی خانه‌ها بالاتر آمده است؟
- دو تکه یخ بردارید. یکی را در آفتاب و یکی را در سایه بگذارید. کدام زودتر ذوب می‌شود؟ چرا؟
واژه‌های این درس
- ذوب شدن - تبدیل جامد به مایع، وقتی گرما به آن می‌رسد.
- یخ زدن - تبدیل مایع به جامد، وقتی گرمایش را از دست می‌دهد.
- صفر درجه - دمایی که آب در آن یخ می‌زند و یخ در آن ذوب می‌شود.
ایده‌ی اصلی
گرما که به یخ برسد، یخ ذوب می‌شود و آب می‌شود. گرما که از آب گرفته شود، آب یخ می‌زند. یخ و آب یک ماده‌اند و آب وقتی یخ می‌زند جای بیشتری می‌گیرد.