چرخه‌ی آب

صبح بعد از باران، کوچه پر از چاله‌های آب است. ظهر که از مدرسه برمی‌گردید، چاله‌ها خشک شده‌اند. آب این چاله‌ها کجا رفت؟ و بارانِ دیشب از کجا آمده بود؟

آب به هوا می‌رود

خورشید آبِ چاله‌ها، رودها و دریاها را گرم می‌کند. آبِ گرم کم‌کم بخار می‌شود: به گازی تبدیل می‌شود که دیده نمی‌شود و همراه هوا بالا می‌رود. آبِ چاله هم از بین نرفت. به هوا رفت.

هر روز از دریاها و دریاچه‌های دنیا آبِ بسیار زیادی بخار می‌شود. دریای خزر و خلیج فارس هم هر روز مقداری از آبشان را به هوا می‌دهند.

ابر و باران

بالای آسمان هوا سرد است. بخارِ آب آنجا سرد می‌شود و دوباره قطره‌های بسیار ریزِ آب می‌شود. به این تبدیل بخار به مایع میعان می‌گوییم. میلیاردها قطره‌ی ریز کنار هم یک ابر می‌سازند.

قطره‌ها کم‌کم به هم می‌چسبند و بزرگ و سنگین می‌شوند. وقتی هوا دیگر نتواند آن‌ها را نگه دارد، به شکل باران پایین می‌آیند. اگر هوا خیلی سرد باشد، به جای باران برف می‌بارد.

دوباره به دریا

آبِ باران و برفِ آب‌شده در رودها راه می‌افتد و به دریا و دریاچه برمی‌گردد. مقداری هم در خاک فرو می‌رود. بعد خورشید دوباره آن را گرم می‌کند و همان راه از نو شروع می‌شود. آب همیشه این راه را دور می‌زند و به جای اولش برمی‌گردد. برای همین به آن چرخه‌ی آب می‌گوییم.

در خانه امتحان کنید

1. با کمک یک بزرگ‌تر، کمی آب داغ در یک کاسه‌ی شیشه‌ای بریزید.
2. یک بشقاب روی کاسه بگذارید و چند تکه یخ روی بشقاب بچینید.
3. پنج دقیقه صبر کنید و زیر بشقاب را نگاه کنید. قطره‌های آب زیر بشقاب جمع شده‌اند و پایین می‌چکند. این یک چرخه‌ی آبِ کوچک است: آب بخار شد، زیر بشقابِ سرد دوباره مایع شد و «بارید».

واژه‌های این درس

• بخار شدن - تبدیل آبِ مایع به گازی که دیده نمی‌شود.
• میعان - تبدیل بخار به مایع.
• چرخه‌ی آب - راهی که آب از دریا به ابر و از ابر دوباره به دریا و زمین می‌رود.

ایده‌ی اصلی

آب با گرمای خورشید بخار می‌شود، بالای آسمان سرد می‌شود و ابر می‌سازد، به شکل باران یا برف می‌بارد و به دریا و زمین برمی‌گردد. این راه همیشه تکرار می‌شود.