جرم و ترازو
در نانوایی، نانوا خمیر را تکه‌تکه می‌کند. تکه‌ها باید یک‌اندازه باشند تا همه‌ی نان‌ها مثل هم شوند. اما نانوا از کجا می‌داند دو تکه خمیر به یک اندازه خمیر دارند؟ با چشم نمی‌شود فهمید. او از ترازو کمک می‌گیرد.
جرم چیست؟
هر چیزی از ماده درست شده است. به مقدار ماده‌ی یک چیز جرم می‌گوییم. یک هندوانه از یک سیب ماده‌ی بیشتری دارد، پس جرمش بیشتر است.
بزرگ بودن همیشه یعنی جرم بیشتر نیست. یک بالشِ پر از پَر بزرگ است، اما جرمش از یک سنگِ کوچک کمتر است. برای مقایسه‌ی جرم‌ها باید از ترازو کمک بگیریم.
ترازوی دو کفه‌ای
ترازوی دو کفه‌ای یک میله دارد و دو کفه، یعنی دو بشقاب که از دو سر میله آویزان‌اند. کفه‌ای که چیزِ پرجرم‌تر در آن است پایین می‌رود. اگر میله صاف بایستد، جرم دو طرف برابر است.
گرم و کیلوگرم
برای اینکه بگوییم جرم یک چیز چقدر است، به یکا نیاز داریم: مقداری ثابت که همه آن را می‌شناسند و با آن می‌شمارند. یکای کوچک گرم است. یک گیره‌ی کاغذ حدود یک گرم جرم دارد. یکای بزرگ‌تر کیلوگرم است. هر کیلوگرم برابر هزار گرم است. یک بطری بزرگِ یک‌لیتری پر از آب حدود یک کیلوگرم است.
در ترازوی دو کفه‌ای، در یک کفه چیزی را می‌گذاریم و در کفه‌ی دیگر وزنه‌هایی که جرمشان روی آن‌ها نوشته شده است. وقتی میله صاف شد، عددهای وزنه‌ها را با هم جمع می‌کنیم.
در خانه امتحان کنید
- یک چوب‌لباسی بردارید و با کمک یک بزرگ‌تر از یک دستگیره آویزانش کنید.
- دو لیوان کاغذی یا پلاستیکی را با نخ از دو سرِ آن آویزان کنید. چوب‌لباسی باید صاف بماند.
- در یک لیوان یک پاک‌کن بگذارید و در لیوان دیگر یک مداد. کدام لیوان پایین رفت؟
- چند چیز دیگر از خانه را دوتا دوتا مقایسه کنید.
واژه‌های این درس
- جرم - مقدار ماده‌ای که در یک چیز هست.
- ترازو - وسیله‌ای برای مقایسه و اندازه‌گیری جرم.
- کفه - بشقابِ ترازو که چیزها را در آن می‌گذاریم.
- گرم و کیلوگرم - یکاهای جرم. هر کیلوگرم هزار گرم است.
ایده‌ی اصلی
جرم مقدار ماده‌ی یک چیز است. با ترازو جرم‌ها را مقایسه می‌کنیم و آن‌ها را با گرم و کیلوگرم می‌گوییم.