ماهی‌ها
ما اگر سرمان را زیر آب نگه داریم، پس از چند ثانیه باید بالا بیاییم و نفس بکشیم. اما ماهیِ قرمزِ سفره‌ی هفت‌سین همه‌ی عمرش زیر آب است و هیچ‌وقت برای نفس کشیدن بالا نمی‌آید. ماهی زیر آب از کجا هوا می‌گیرد؟
در آب هم هوا هست
یک لیوان آب سرد از شیر پر کنید و چند ساعت کنار بگذارید. روی دیواره‌ی لیوان حباب‌های ریزی پیدا می‌شود. این حباب‌ها هوایی است که در آب حل شده بود و حالا بیرون آمده است. پس در آب، هوا هست، هرچند آن را نمی‌بینیم.
آبشش
ماهی‌ها با آبشش نفس می‌کشند. ماهی دهانش را باز می‌کند و آب را به درون می‌برد. آب از روی آبشش‌ها، که دو طرف سرِ ماهی هستند، می‌گذرد و از زیر سرپوشِ آبشش بیرون می‌رود. در این راه، آبشش‌ها هوای حل‌شده در آب را می‌گیرند.
اگر آبِ تُنگِ ماهی مدت زیادی عوض نشود، هوای درون آن کم می‌شود و ماهی حالش بد می‌شود.
باله، دُم و فلس
ماهی‌ها مهره‌دار هستند: ستون مهره دارند. با تکان دادن دُم خودشان را جلو می‌برند و با باله‌ها راه خود را تنظیم می‌کنند و تعادلشان را نگه می‌دارند. بدن بیشتر ماهی‌ها با فلس پوشیده است: تکه‌های کوچک و نازکی مثل کاشی که روی هم چیده شده‌اند. بیشتر ماهی‌ها هم تعداد زیادی تخم ریز در آب می‌گذارند.
در خانه امتحان کنید
- اگر ماهی دارید یا در حوض ماهی هست، چند دقیقه به سرِ آن نگاه کنید.
- ببینید دهانش چند بار باز و بسته می‌شود و پشت سرش، روی سرپوش آبشش، چه تکانی دیده می‌شود.
- نگاه کنید ماهی با کدام باله‌ها می‌چرخد و با دُمش چه می‌کند.
واژه‌های این درس
- آبشش - بخشی از بدن ماهی که هوا را از آب می‌گیرد.
- باله - بخش‌های نازک و پهنی روی بدن ماهی که به شنا کردن کمک می‌کنند.
- فلس - تکه‌های کوچک و نازکی که بدن ماهی را می‌پوشانند.
ایده‌ی اصلی
در آب هوا حل شده است و ماهی‌ها با آبشش این هوا را می‌گیرند. ماهی‌ها مهره‌دارانی‌اند که با باله و دُم شنا می‌کنند و بدنشان پوشیده از فلس است.