تک‌لپه‌ای و دولپه‌ای
لوبیای خیس‌خورده با یک فشار کوچک به دو نیمه باز می‌شود. اما یک دانه‌ی گندمِ خیس‌خورده را هر چه فشار دهید، دو نیمه نمی‌شود. چرا این دو دانه با هم فرق دارند؟
لپه
در درس «از دانه تا گیاه» دیدیم که لوبیا دو تکه‌ی پر از غذا دارد. به هر کدام از این تکه‌ها لپه می‌گوییم. لوبیا، نخود و عدس دو لپه دارند. برای همین وقتی خیس می‌شوند، به دو نیمه باز می‌شوند. دانه‌ی گندم، جو، برنج و ذرت فقط یک لپه دارد و یک‌تکه می‌ماند.
گیاهی که دانه‌اش یک لپه دارد تک‌لپه‌ای است. گیاهی که دانه‌اش دو لپه دارد دولپه‌ای است.
برگ‌ها هم نشان می‌دهند
همیشه لازم نیست دانه را ببینید. به رگبرگ‌ها نگاه کنید: خط‌های باریکی که روی برگ دیده می‌شوند.
برگ تک‌لپه‌ای‌ها، مثل گندم و چمن، باریک و دراز است. رگبرگ‌هایش راست‌اند و کنار هم، از پایین تا بالای برگ می‌روند.
برگ دولپه‌ای‌ها، مثل لوبیا و گل سرخ، پهن‌تر است. رگبرگ‌هایش مثل شاخه‌های درخت از هم جدا می‌شوند و شبیه یک تور می‌شوند.
در خانه امتحان کنید
- چند لوبیا و چند دانه‌ی گندم یا جو را یک شب در آب بگذارید.
- صبح هر کدام را آرام با ناخن باز کنید. کدام به دو نیمه باز می‌شود؟
- یک برگ چمن و یک برگ از گلدان خانه را کنار هم بگذارید و رگبرگ‌هایشان را مقایسه کنید. هر کدام از کدام گروه است؟
واژه‌های این درس
- لپه - تکه‌ی پر از غذا در دانه.
- تک‌لپه‌ای - گیاهی که دانه‌اش یک لپه دارد، مثل گندم.
- دولپه‌ای - گیاهی که دانه‌اش دو لپه دارد، مثل لوبیا.
- رگبرگ - خط‌های باریکِ روی برگ.
ایده‌ی اصلی
دانه‌ی دولپه‌ای‌ها، مثل لوبیا، دو لپه دارد و دانه‌ی تک‌لپه‌ای‌ها، مثل گندم، یک لپه. برگ تک‌لپه‌ای‌ها باریک است با رگبرگ‌های راست، و برگ دولپه‌ای‌ها پهن است با رگبرگ‌های شاخه‌شاخه.