جامد، مایع و گاز
سر سفره‌ی صبحانه یک تکه نان هست و یک لیوان چای، و دور تا دورِ سفره هوا. هر سه ماده‌اند. اما خیلی با هم فرق دارند. نان را می‌شود در دست گرفت. چای را نمی‌شود. هوا را حتی نمی‌بینیم. فرقشان در چیست؟
سه حالت ماده
ماده‌ها را می‌توانیم در سه گروه بگذاریم. به هر گروه یک حالت ماده می‌گوییم.
- جامد شکل خودش را نگه می‌دارد. یک سنگ یا یک قاشق را در هر ظرفی بگذارید، شکلش همان است.
- مایع شکل ظرفش را می‌گیرد، اما اندازه‌اش عوض نمی‌شود. یک لیوان آب را در کاسه بریزید، شکلش کاسه‌ای می‌شود، اما همان یک لیوان آب است.
- گاز پخش می‌شود و همه‌ی ظرف را پر می‌کند. هوای درون بادکنک گاز است. اگر بادکنک بترکد، هوایش در همه‌ی اتاق پخش می‌شود.
شن مایع است؟
شن را می‌شود مثل آب از یک سطل ریخت. پس آیا شن مایع است؟ نه. با ذره‌بین به شن نگاه کنید. شن از دانه‌های ریز درست شده و هر دانه یک تکه‌ی کوچکِ جامد است. هر دانه شکل خودش را نگه می‌دارد. دانه‌ها فقط روی هم می‌غلتند و به همین خاطر شن ریخته می‌شود. نمک و شکر هم همین‌طورند.
عسل برعکس است. عسل آهسته جاری می‌شود، اما مایع است. اگر صبر کنید، شکل ظرفش را می‌گیرد.
در خانه امتحان کنید
- یک لیوان آب را با کمک یک بزرگ‌تر در یک کاسه، بعد در یک بطری بریزید. شکل آب هر بار چه می‌شود؟
- یک قاشق را در همان ظرف‌ها بگذارید. شکل قاشق عوض می‌شود؟
- کمی نمک یا شکر روی یک کاغذ سیاه بریزید و از نزدیک یا با ذره‌بین نگاهش کنید.
واژه‌های این درس
- حالت ماده - یکی از سه شکلی که ماده دارد: جامد، مایع یا گاز.
- جامد - ماده‌ای که شکل خودش را نگه می‌دارد.
- مایع - ماده‌ای که شکل ظرفش را می‌گیرد و اندازه‌اش عوض نمی‌شود.
- گاز - ماده‌ای که پخش می‌شود و همه‌ی ظرف را پر می‌کند.
ایده‌ی اصلی
ماده سه حالت دارد. جامد شکل خودش را نگه می‌دارد، مایع شکل ظرفش را می‌گیرد و گاز همه‌ی ظرف را پر می‌کند.