مشاهده، با دقت نگاه کردن
در حیاط مدرسه، یک صف مورچه از کنار دیوار تا یک تکه نان راه کشیده است. بیشتر بچه‌ها از کنارش رد می‌شوند و آن را نمی‌بینند. اما اگر بایستید و خوب نگاه کنید، چیزهای زیادی پیدا می‌کنید. دانشمندان کارشان را از همین‌جا شروع می‌کنند. آن‌ها چطور نگاه می‌کنند؟
با همه‌ی حواس
ما پنج حس داریم: بینایی با چشم، شنوایی با گوش، بویایی با بینی، چشایی با زبان و لامسه با پوست. وقتی با این حواس، با دقت و از روی قصد، چیزی را بررسی می‌کنیم، به آن مشاهده می‌گوییم.
مشاهده فقط نگاه کردن نیست. یک دانشمند می‌شمارد، اندازه می‌گیرد و فرق‌ها را می‌بیند. مثلاً می‌شمارد در یک دقیقه چند مورچه از کنار سنگ رد می‌شوند.
یادتان باشد: چیزی را که نمی‌شناسید هرگز نچشید و بو نکنید. بینایی و شنوایی بیشترِ وقت‌ها کافی است.
آنچه دیدیم، آنچه فکر می‌کنیم
دو جمله را با هم مقایسه کنید: «مورچه‌ها در یک صف به طرف نان می‌روند.» و «مورچه‌ها گرسنه‌اند.» جمله‌ی اول را با چشم دیده‌ایم. این یک مشاهده است. جمله‌ی دوم فکری است درباره‌ی چراییِ کارِ مورچه‌ها. شاید درست باشد، شاید هم نه.
دانشمندان این دو را از هم جدا نگه می‌دارند. آن‌ها مشاهده‌هایشان را همان لحظه در یک دفترچه می‌نویسند، چون حافظه زود چیزها را عوض می‌کند.
در خانه امتحان کنید
- یک برگ از باغچه یا گلدان بردارید و کنار پنجره بنشینید.
- پنج چیز درباره‌ی آن بنویسید که با چشم یا دست پیدا می‌کنید: رنگ، اندازه، لبه‌ها، رگه‌ها و زبری یا نرمی.
- فردا همان برگ را دوباره نگاه کنید. چه چیزی عوض شده است؟
واژه‌های این درس
- حس - راهی که بدن ما با آن چیزها را می‌فهمد، مثل دیدن و شنیدن.
- مشاهده - با دقت و از روی قصد، با حواس چیزی را بررسی کردن.
ایده‌ی اصلی
مشاهده یعنی با دقت و از روی قصد، با حواسمان چیزی را بررسی کنیم. دانشمندان آنچه را دیده‌اند همان لحظه می‌نویسند و آن را از فکرشان درباره‌ی چرایی‌اش جدا نگه می‌دارند.