آب زیرزمینی
در بسیاری از روستاهای ایران، خانه‌ها چاه دارند. سطلی را با طناب پایین می‌فرستند و پر از آب بالا می‌کشند. اما زیر حیاط که رودی نیست. آب ته چاه از کجا آمده است؟
باران در زمین فرو می‌رود
در درس «خاک» دیدیم که آب از میان دانه‌های خاک پایین می‌رود. بخشی از آب باران و برفِ آب‌شده همین‌طور در زمین فرو می‌رود و پایین و پایین‌تر می‌رود. سرانجام به لایه‌ای از سنگ می‌رسد که آب نمی‌تواند از آن رد شود. آب روی این سنگ جمع می‌شود و همه‌ی فاصله‌های میان شن و ماسه را پر می‌کند. به این آب آب زیرزمینی می‌گوییم.
آب زیرزمینی معمولاً دریاچه‌ای در زیر زمین نیست. بیشتر شبیه یک اسفنجِ خیس است: آب در سوراخ‌های ریز میان دانه‌ها نشسته است.
چاه
برای رسیدن به آب زیرزمینی، چاه می‌کنند: گودالی باریک و عمیق که تا جایی پایین می‌رود که آب هست. آب از اطراف به درون چاه نشت می‌کند. امروزه بیشتر چاه‌ها پمپ دارند که آب را بالا می‌کشد.
آب زیرزمینی هم تمام می‌شود
آب زیرزمینی کم‌کم و با باران پر می‌شود. اگر از چاه‌ها بیشتر از آبی که باران برمی‌گرداند بیرون بکشیم، آب پایین و پایین‌تر می‌رود و چاه‌ها خشک می‌شوند. در بعضی جاهای ایران همین اتفاق افتاده است.
آب زیرزمینی ممکن است آلوده هم شود. اگر فاضلاب یا زباله روی زمین بریزد، آلودگی همراه آب باران پایین می‌رود و آب چاه را کثیف می‌کند.
در خانه امتحان کنید
- یک لیوان شفاف را تا نصفه سنگ‌ریزه یا ماسه پر کنید.
- آرام آب روی آن بریزید و از کنار لیوان نگاه کنید.
- آب از لای سنگ‌ریزه‌ها پایین می‌رود و از ته لیوان بالا می‌آید. آب زیرزمینی هم همین‌طور در فاصله‌های میان دانه‌ها جمع می‌شود.
واژه‌های این درس
- آب زیرزمینی - آبی که در زیر زمین، میان دانه‌های شن و ماسه، جمع شده است.
- چاه - گودال باریک و عمیقی که تا آب زیرزمینی کنده می‌شود.
- آلوده - کثیف، با چیزهایی که برای ما ضرر دارند.
ایده‌ی اصلی
بخشی از آب باران در زمین فرو می‌رود و بالای لایه‌ی سنگ جمع می‌شود. این آب زیرزمینی است که با چاه به آن می‌رسیم. اگر زیادی از آن برداریم یا آلوده‌اش کنیم، از دست می‌رود.