آزمایش منصفانه
سارا و برادرش هر کدام یک لوبیا کاشتند. لوبیای سارا بعد از دو هفته بلندتر شد. برادرش گفت: «چون گلدان من کوچک‌تر بود.» سارا گفت: «نه، چون من بیشتر آب دادم.» گلدانِ سارا کنار پنجره هم بود. حالا کدام درست می‌گوید؟ هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید. چرا؟
چند چیز با هم فرق داشت
گلدان‌ها، آب و جای آن‌ها، هر سه با هم فرق داشتند. وقتی چند چیز با هم فرق دارند، نمی‌فهمیم کدام‌یک باعثِ بلندیِ لوبیا شده است.
یک آزمایش یعنی کاری که برای پیدا کردن جوابِ یک سؤال انجام می‌دهیم. آزمایشی منصفانه است که در آن فقط یک چیز را تغییر بدهیم و همه‌ی چیزهای دیگر را یکسان نگه داریم.
فقط یک تغییر
فرض کنید سارا می‌خواهد بداند نور به رشدِ لوبیا کمک می‌کند یا نه. او دو گلدانِ یک‌اندازه برمی‌دارد، با یک نوع خاک. در هر کدام یک لوبیا از یک بسته می‌کارد. به هر دو هر روز به یک اندازه آب می‌دهد. فقط یکی را کنار پنجره می‌گذارد و دیگری را در کمدی تاریک.
حالا اگر لوبیاها فرق کنند، می‌دانیم فرقشان فقط از نور است، چون هر چیز دیگری یکسان بوده است.
در خانه امتحان کنید
- دو دستمال پارچه‌ای یکسان بردارید و هر دو را با یک لیوان آب خیس کنید.
- یکی را در آفتاب و دیگری را در سایه پهن کنید.
- هر ده دقیقه دست بزنید و ببینید کدام زودتر خشک می‌شود. چه چیزی را تغییر دادید و چه چیزهایی را یکسان نگه داشتید؟
واژه‌های این درس
- آزمایش - کاری که برای پیدا کردن جوابِ یک سؤال انجام می‌دهیم.
- آزمایش منصفانه - آزمایشی که در آن فقط یک چیز تغییر می‌کند و بقیه یکسان می‌مانند.
ایده‌ی اصلی
اگر چند چیز با هم تغییر کنند، نمی‌فهمیم کدام‌یک نتیجه را ساخته است. در آزمایش منصفانه فقط یک چیز را تغییر می‌دهیم و همه‌ی چیزهای دیگر را یکسان نگه می‌داریم.