آفتاب و پوست
روزی خنک و ابری کنار دریا. کسی احساس گرما نمی‌کند، پس هیچ‌کس هم سراغ کلاه نمی‌رود. شب که می‌شود، بینی و شانه‌ی همه سرخ است و می‌سوزد. آفتابی که به چشم نمی‌آمد، چطور پوستشان را سوزاند؟
افسانه یا واقعیت؟ در روز ابری آفتاب‌سوختگی پیش نمی‌آید.
نوری که دیده نمی‌شود
نور خورشید فقط همان نوری نیست که می‌بینیم. بخشی از آن پرتو فرابنفش (UV) است که با چشم دیده نمی‌شود. پرتو فرابنفش به DNA یاخته‌های پوست، یعنی دستورالعملی که هر یاخته با خود دارد، آسیب می‌زند. آفتاب‌سوختگی نشانه‌ی همین آسیب است و این آسیب در طول سال‌ها روی هم جمع می‌شود.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) می‌گوید علت اصلی سرطان‌های پوست پرتو فرابنفش است، چه از خورشید و چه از دستگاه‌های برنزه‌کننده، و آفتاب‌سوختگی در کودکی خطر سرطان پوست را در سال‌های بعد بالا می‌برد. این پرتو به چشم هم آسیب می‌زند.۱
جواب را ببینید
افسانه است. ابرها جلوی همه‌ی پرتو فرابنفش را نمی‌گیرند: ابرهای نازک و سبک تقریباً اثری بر آن ندارند و سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد که مقدار پرتوی را که از ابر رد می‌شود دست‌کم نگیرید.۲ خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS) هم می‌گوید حتی در هوای ابری هم ممکن است آفتاب بسوزاندتان.۳ هوای خنک یعنی گرمای کمتر، نه پرتو فرابنفش کمتر.
شاخص فرابنفش
برنامه‌های هواشناسی و پیش‌بینی‌های هوا اغلب عددی به نام شاخص فرابنفش (UV index) اعلام می‌کنند که نشان می‌دهد پرتو فرابنفش آن روز چقدر قوی است. هرچه عدد بزرگ‌تر باشد، پوست و چشم زودتر آسیب می‌بینند. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید وقتی شاخص فرابنفش ۳ یا بیشتر است، از خودتان محافظت کنید. پرتو فرابنفش در ساعت‌های نزدیک ظهر از همه قوی‌تر است.۴
اول سایه و لباس
سازمان جهانی بهداشت می‌گوید بهترین محافظت سایه و لباس است، نه کرم ضدآفتاب.۱ پس به این ترتیب:
- سایه، به‌ویژه نزدیک ظهر: زیر درخت، زیر سقف، زیر سایبان.
- لباس و کلاه: لباس آستین‌دار و کلاهی لبه‌پهن که روی صورت، گردن و گوش‌ها سایه بیندازد.
- عینک آفتابی که جلوی پرتو فرابنفش را بگیرد.
- کرم ضدآفتاب برای جاهایی از پوست که لباس نمی‌پوشاند. خدمات سلامت ملی بریتانیا کرمی با SPF ۳۰ یا بیشتر پیشنهاد می‌کند (SPF عددی روی کرم است که نشان می‌دهد چقدر جلوی پرتوِ سوزاننده را می‌گیرد) که در برابر نوع دیگر پرتو فرابنفش هم محافظت خوبی داشته باشد. کرم را به اندازه‌ی کافی بزنید و حدود هر ۲ ساعت، و بلافاصله بعد از شنا یا خشک کردن بدن با حوله، دوباره بزنید.۳
کرم ضدآفتاب دلیلی برای ماندن طولانی‌تر زیر آفتاب تند نیست.۱
پوست تیره، دستگاه برنزه و ویتامین D
پوست تیره‌تر کمی محافظت طبیعی دارد، اما آدم‌ها با هر رنگ پوستی ممکن است آفتاب‌سوخته شوند و به سرطان پوست دچار شوند.۳ دستگاه‌های برنزه‌کننده (سولاریوم) هم پرتو فرابنفش می‌تابانند. این دستگاه‌ها خطر سرطان پوست را بالا می‌برند و سازمان جهانی بهداشت می‌گوید هرگز نباید از آن‌ها برای گرفتن ویتامین D استفاده کرد.۱
پوست شما به کمی آفتاب نیاز دارد: وقتی نور خورشید به پوست می‌تابد، پوست ویتامین D می‌سازد که بدن برای استخوان‌های محکم لازم دارد. کمی آفتاب کافی است و از راه آفتاب نمی‌شود ویتامین D بیش از اندازه گرفت.۵ این‌که شما مکمل ویتامین D لازم دارید یا نه، به جایی که زندگی می‌کنید و مقدار آفتابی که به پوستتان می‌رسد بستگی دارد؛ پس از پزشک یا داروساز بپرسید.
چه کاری از دست شما برمی‌آید
- شاخص فرابنفش را نگاه کنید. اگر ۳ یا بیشتر بود، نزدیک ظهر در سایه بمانید و با لباس و کلاه خودتان را بپوشانید.
- روی پوستی که نمی‌پوشانید کرم ضدآفتاب با SPF ۳۰ یا بیشتر بزنید و هر ۲ ساعت و بعد از شنا دوباره بزنید.
- از دستگاه برنزه‌کننده استفاده نکنید.
واژه‌های این درس
- پرتو فرابنفش (UV) - نوری نادیدنی در آفتاب که به پوست و چشم آسیب می‌زند
- شاخص فرابنفش - عددی که نشان می‌دهد پرتو فرابنفش امروز چقدر قوی است؛ از ۳ به بالا محافظت کنید
- SPF - عددی روی کرم ضدآفتاب که نشان می‌دهد کرم چقدر جلوی پرتوِ سوزاننده را می‌گیرد
ایده‌ی اصلی
پرتو فرابنفشِ نادیدنی حتی در روزهای خنک و ابری به پوست آسیب می‌زند؛ پس وقتی شاخص فرابنفش ۳ یا بیشتر است، اول سایه، لباس و کلاه، و برای بقیه‌ی پوست کرم ضدآفتاب.
منابع
-
سازمان جهانی بهداشت، Ultraviolet radiation (برگه‌ی اطلاعات). ↩ ↩۲ ↩۳ ↩۴
-
سازمان جهانی بهداشت، Radiation: Ultraviolet (UV) radiation (پرسش و پاسخ). ↩
-
خدمات سلامت ملی بریتانیا، Sunscreen and sun safety. ↩ ↩۲ ↩۳
-
سازمان جهانی بهداشت، Radiation: The ultraviolet (UV) index (پرسش و پاسخ). ↩