آنتی‌بیوتیک‌ها و مقاومت میکروبی
چهار روز است سرما خورده‌اید. آب بینی‌تان راه افتاده، گلویتان درد می‌کند و یکی در خانه می‌گوید: «از دکتر آنتی‌بیوتیک بخواه، زود خوبت می‌کند.» واقعاً خوب می‌کند؟ و اگر مردم آنتی‌بیوتیکی بخورند که لازم ندارند، چه اشکالی دارد؟
افسانه یا واقعیت؟ آنتی‌بیوتیک کمک می‌کند سرماخوردگی زودتر خوب شود.
کپکی در ظرف آزمایشگاه
سال ۱۹۲۸، در آزمایشگاهی در لندن، الکساندر فلمینگ چیز عجیبی دید. روی ظرفی که در آن باکتری پرورش داده بود کپکی روییده بود و دور کپک، باکتری‌ها مرده بودند. کپک ماده‌ای می‌ساخت که باکتری‌ها را می‌کشت و فلمینگ اسمش را پنی‌سیلین گذاشت. در سال‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۴۱، گروهی در آکسفورد به رهبری هاوارد فلوری و ارنست چین آن را به دارویی تبدیل کردند که می‌شد به بیماران داد. این سه نفر در سال ۱۹۴۵ با هم جایزه‌ی نوبل گرفتند.۱
آنتی‌بیوتیک (antibiotic) دارویی است که باکتری‌ها را می‌کشد یا جلوی رشدشان را می‌گیرد.
باکتری، نه ویروس
آنتی‌بیوتیک روی باکتری‌ها اثر دارد. روی ویروس‌ها اثری ندارد: سرماخوردگی، آنفلوانزا و بیشتر سرفه‌ها و گلودردها.۲۳ سرماخوردگی معمولاً خودبه‌خود در حدود ۱ تا ۲ هفته خوب می‌شود.۴
جواب را ببینید
افسانه است. سرماخوردگی کار ویروس‌هاست و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد. خوردنش برای سرماخوردگی شما را زودتر خوب نمی‌کند، اما ممکن است عوارض جانبی داشته باشد و به مقاوم شدن باکتری‌ها هم کمک می‌کند.
باکتری‌ها چطور مقاوم می‌شوند
باکتری‌ها سریع زیاد می‌شوند و همه‌شان هم مثل هم نیستند. وقتی آنتی‌بیوتیک مصرف می‌شود، بیشتر باکتری‌ها می‌میرند. اما ممکن است چندتایی از قضا چیزی داشته باشند که زنده نگهشان دارد. همین بازمانده‌ها زیاد می‌شوند و آن ویژگی را به نسل بعد می‌دهند. این ماجرا بارها و بارها در میلیون‌ها نفر تکرار می‌شود و باکتری‌های بیشتر و بیشتری در برابر دارو زنده می‌مانند. به این مقاومت آنتی‌بیوتیکی (antibiotic resistance) می‌گویند: باکتری‌ها تغییر می‌کنند، نه بدن شما.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) این را تهدیدی بزرگ برای سلامت جهان می‌داند. در سال ۲۰۲۳، از هر ۶ عفونت باکتریایی که در آزمایشگاه‌های سراسر جهان تأیید شد، حدود ۱ مورد در برابر آنتی‌بیوتیک‌هایی که برای درمانش به کار می‌رفت مقاوم بود.۵ در سال ۲۰۲۱، عفونت‌های مقاوم مستقیماً باعث حدود ۱٫۱ میلیون مرگ شدند.۶
درست مصرف کردن
هر بار مصرف آنتی‌بیوتیک به باکتری‌های مقاوم فرصتی می‌دهد، پس بهتر است فقط وقتی لازم است مصرف شود.۲
مراقب باشید
این درس اطلاعات عمومی است. اگر نگران سلامت خودتان هستید، با پزشک، پرستار یا داروساز صحبت کنید.
چه کاری از دست شما برمی‌آید
- آنتی‌بیوتیک را فقط وقتی بخورید که پزشک یا کادر درمان برای خودِ شما تجویز کرده، و دقیقاً همان‌طور که گفته‌اند: چه مقدار، هر چند وقت یک بار و تا چند روز. بی‌آن‌که از آن‌ها بپرسید، قطعش نکنید، نوبتی را جا نیندازید و تغییرش ندهید.۲
- آنتی‌بیوتیک را هرگز با کسی شریک نشوید و باقی‌مانده‌اش را برای بعد نگه ندارید.۲
- برای سرماخوردگی یا آنفلوانزا آنتی‌بیوتیک نخواهید. از داروساز بپرسید تا خوب شدن چه چیزی حالتان را بهتر می‌کند.
واژه‌های این درس
- آنتی‌بیوتیک - دارویی که باکتری‌ها را می‌کشد یا جلوی رشدشان را می‌گیرد؛ روی ویروس‌ها اثر ندارد
- مقاومت آنتی‌بیوتیکی - وقتی باکتری‌ها طوری تغییر می‌کنند که آنتی‌بیوتیک دیگر آن‌ها را نمی‌کشد
ایده‌ی اصلی
آنتی‌بیوتیک با باکتری می‌جنگد، نه با ویروس، و هر بار مصرفش به باکتری‌های مقاوم کمک می‌کند؛ پس بهتر است فقط وقتی لازم است و دقیقاً طبق تجویز مصرف شود.
منابع
-
جایزه‌ی نوبل، The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945. ↩
-
مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC)، Healthy Habits: Antibiotic Do's and Don'ts. ↩ ↩۲ ↩۳ ↩۴
-
خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)، Antibiotics. ↩
-
NHS، Common cold. ↩
-
سازمان جهانی بهداشت، Antimicrobial resistance (برگه‌ی اطلاعات، ۲۰۲۶). ↩
-
گروه همکاران مطالعه‌ی بار جهانی بیماری‌ها (GBD) در زمینه‌ی مقاومت ضدمیکروبی، Global burden of bacterial antimicrobial resistance 1990-2021 (مجله‌ی The Lancet، ۲۰۲۴). ↩