میکروب‌ها چطور پخش می‌شوند

کسی در اتوبوس سرفه می‌کند. یک هفته بعد، نصف کلاس همان سرماخوردگی را گرفته‌اند. میکروب نه راه می‌رود و نه پرواز می‌کند. پس چطور از یک نفر به این‌همه آدم رسید؟ و شما برای جلوگیری از آن چه می‌توانید بکنید؟

افسانه یا واقعیت؟ یک آب کشیدن سریع زیر شیر برای تمیز شدن دست‌ها کافی است.

میکروب چطور وارد بدن می‌شود

وقتی میکروبی وارد بدن می‌شود و شروع به زیاد شدن می‌کند، می‌گوییم عفونت (infection) پیدا کرده‌ایم. میکروب‌های بیماری‌زا، یعنی همان چند میکروبی که آدم را بیمار می‌کنند، خودشان نمی‌توانند راه زیادی بروند. سوار چیزی می‌شوند. راه‌های اصلی این‌هاست:

1. از راه هوا. سرفه، عطسه و حتی نفس کشیدن و حرف زدن قطره‌ها و ذره‌های ریزی را به هوا می‌فرستند. بعضی میکروب‌ها سوار این‌ها می‌شوند. ویروس سرخک تا دو ساعت بعد از رفتنِ بیمار در هوای اتاق می‌ماند.^۱
2. با لمس کردن. میکروب از دست به دستگیره‌ی در و گوشی و دست‌های دیگر می‌رود و از آن‌جا به دهان، بینی یا چشم.
3. با غذا و آب. مدفوع پر از میکروب است. اگر به آب آشامیدنی یا غذا برسد، مثلاً با دستی که بعد از دستشویی شسته نشده، کسی که آن را بخورد یا بنوشد ممکن است بیمار شود.
4. با نیش حشره‌ها. عامل مالاریا انگلی است که با نیش پشه منتقل می‌شود. در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸۲ میلیون مورد ابتلا به مالاریا بود و حدود ۶۱۰ هزار نفر از آن مردند.^۲ دِنگی هم ویروسی است که پشه منتقلش می‌کند.
5. از راه خون، مثلاً با سوزنی که چند نفر از آن استفاده کرده‌اند.

شستن دست‌ها

دست‌ها یکی از شلوغ‌ترین راه‌ها هستند، چون ما روزی بارها به صورتمان دست می‌زنیم. بهداشت دست (hand hygiene)، یعنی تمیز نگه داشتن دست‌ها در زمان‌های درست، جلوی این راه را می‌گیرد. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC) می‌گوید: دست‌ها را خیس کنید، صابون بزنید و همه‌جای دست را، پشت دست، لای انگشت‌ها و زیر ناخن‌ها، دست‌کم ۲۰ ثانیه بمالید، بعد آب بکشید و خشک کنید.^۳ بیست ثانیه تقریباً به اندازه‌ی دو بار زمزمه کردن شعر «تولدت مبارک» است.

این کار نتیجه می‌دهد. وقتی به مردم شستن دست را یاد می‌دهند، حدود یک‌سوم کمتر اسهال می‌گیرند و حدود یک‌پنجم کمتر به سرماخوردگی و دیگر عفونت‌های گلو و قفسه‌ی سینه مبتلا می‌شوند.^۴

کی؟ پیش از غذا خوردن و پیش از آشپزی؛ بعد از دستشویی؛ بعد از فین کردن، سرفه یا عطسه؛ بعد از دست زدن به حیوان‌ها.

ژل ضدعفونی دست با دست‌کم ۶۰ درصد الکل، وقتی آب و صابون در دسترس نیست، انتخاب خوبی است. اما روی دست‌های خیلی کثیف یا چرب خوب کار نمی‌کند و بعضی میکروب‌ها را خوب از بین نمی‌برد، مثل نوروویروس که استفراغ و اسهال می‌آورد. هر جا آب و صابون هست، آن بهتر است.^۵

سرفه‌ها را مهار کنید

در دستمال کاغذی سرفه یا عطسه کنید، دستمال را در سطل بیندازید و دست‌هایتان را بشویید. دستمال ندارید؟ در قسمت داخلی آرنج سرفه کنید، نه در دستتان: دست بعداً به دستگیره‌ی در بعدی می‌خورد، آرنج نه.

چه کاری از دست شما برمی‌آید

1. پیش از غذا و بعد از دستشویی، دست‌هایتان را دست‌کم ۲۰ ثانیه با صابون بشویید.
2. برای وقت‌هایی که دستشویی در دسترس نیست، یک شیشه‌ی کوچک ژل ضدعفونی همراه داشته باشید.
3. در دستمال یا آرنجتان سرفه و عطسه کنید، و اگر می‌توانید، وقتی بیمارید در خانه بمانید.

واژه‌های این درس

• عفونت - وقتی میکروبی وارد بدن می‌شود و زیاد می‌شود
• بهداشت دست - تمیز نگه داشتن دست‌ها در زمان‌های درست، با آب و صابون یا ژل ضدعفونی

ایده‌ی اصلی

میکروب‌ها سوار هوا، دست، غذا، آب و حشره‌ها می‌شوند. آب و صابون و بیست ثانیه وقت جلوی یکی از شلوغ‌ترین راه‌هایشان را می‌گیرد.