بررسی یک ادعای سلامت

ویدیویی روی گوشی‌تان: مردی خندان شیشه‌ای را بالا گرفته است. «این ترکیبِ گیاهیِ محرمانه دیابت، درد مفاصل و خستگی را درمان می‌کند! پزشکان نمی‌خواهند شما این را بدانید. هزاران نفر می‌گویند زندگی‌شان را عوض کرده. همین امروز سفارش دهید!» هیجان‌انگیز به نظر می‌رسد. با آن چه کنید؟

نشانه‌های هشدار

ادعای سلامت هر حرفی است که می‌گوید چیزی برای سلامت شما خوب یا بد است. بعضی چیزها باید شما را به احتیاط وادارند. این‌ها نشانه‌های هشدارند:

1. ادعا می‌کند هم‌زمان بیماری‌های خیلی گوناگونی را درمان می‌کند.
2. واژه‌هایی مثل «معجزه»، «راز» یا «چیزی که پزشکان نمی‌خواهند بدانید» به کار می‌برد.
3. تنها شاهدش تجربه‌های شخصی است، که نمی‌تواند نشان دهد درمانی کار می‌کند (درس «برای من که جواب داد» را ببینید).
4. کسی که ادعا را می‌کند همان فرآورده را می‌فروشد.
5. قول می‌دهد بدن را «سم‌زدایی» یا «پاک‌سازی» کند.
6. هیچ خطری را ذکر نمی‌کند، انگار طبیعی یعنی بی‌خطر (درس «طبیعی یعنی بی‌خطر نیست» را ببینید).

ویدیوی اولِ درس پنج نشانه از این شش نشانه را دارد.

پرسش‌هایی که باید پرسید

پیش از باور کردنِ هر منبعی بپرسید چه کسی آن را ساخته، کِی، و آیا منبع‌های قابل‌اعتماد و مستقل هم همین را می‌گویند: بررسی منبع. درباره‌ی یک ادعای سلامت، پژوهشگرانی که به مردم سنجیدنِ ادعاها را یاد می‌دهند پرسش‌های بیشتری پیشنهاد می‌کنند:^۱

1. در مقایسه با چه؟ آیا مقایسه‌ای منصفانه با کسانی که آن را نگرفتند انجام شده، مثل درس «لیمو در دریا»؟
2. یک پژوهش یا پژوهش‌های زیاد؟ یک پژوهشِ تنها ممکن است اشتباه باشد. مرورِ پژوهش‌های زیاد محکم‌تر است.
3. آیا گوینده از آن سود می‌برد؟ کسی که فرآورده‌ای را می‌فروشد دلیلی برای تعریف کردن از آن دارد.
4. آیا از زیان‌ها هم حرفی زده؟ هر درمانِ واقعی ممکن است عوارضی داشته باشد.
5. آیا «تازه بودن» یا «همه استفاده می‌کنند» دارد قانعتان می‌کند؟ هیچ‌کدام نشان نمی‌دهد که درمانی کار می‌کند.

کجا را نگاه کنیم

تبلیغ را رها کنید و سراغ جای دیگری بروید. جاهای خوب این‌هاست: سازمان جهانی بهداشت (WHO)، نظام سلامتِ کشورتان، و مرورِ پژوهش‌های زیاد، مثل مرورهای کاکرین (Cochrane). بهترین منبع اغلب یک آدم است: پزشک، پرستار یا داروساز، که می‌تواند سلامتِ خودِ شما را هم در نظر بگیرد.

این مهارت‌ها را از کودکی هم می‌شود یاد گرفت. در کارآزمایی‌ای در ۱۲۰ دبستان در اوگاندا، بچه‌های ۱۰ تا ۱۲ ساله درس‌هایی درباره‌ی سنجیدنِ ادعاهای سلامت گرفتند. بعد از آن، ۶۹ درصدِ آن‌ها در آزمونِ این مهارت‌ها قبول شدند، در حالی که از بچه‌هایی که این درس‌ها را نگرفته بودند ۲۷ درصد قبول شدند.^۲ خودِ آن پژوهش هم آزمونی منصفانه بود: شانس تعیین کرد کدام مدرسه‌ها درس‌ها را بگیرند.

این هفته امتحان کنید

یک ادعای سلامت در یک تبلیغ، یک ویدیو یا یک پیام پیدا کنید. نشانه‌های هشدارش را بشمارید و پنج پرسش را بپرسید. بعد آن را در یک منبعِ خوب جست‌وجو کنید.

همه‌ی دوره در یک فهرست

1. سلامت یعنی خوب بودنِ بدن، ذهن و زندگی با دیگران، نه فقط بیمار نبودن («بیشتر از بیمار نبودن»).
2. هر روز سرِ یک ساعت بیدار شوید و کافئین را برای صبح نگه دارید («بهتر خوابیدن»).
3. قند و نمکِ افزوده را کم نگه دارید («قند و نمک»).
4. بیشترِ روزها تحرک داشته باشید؛ هر مقداری حساب است («چقدر تحرک لازم است»).
5. دست‌هایتان را با صابون بشویید و سرفه را در دستمال بگیرید («میکروب‌ها چطور پخش می‌شوند»).
6. روزی دو بار با خمیردندانِ فلورایددار مسواک بزنید («مراقبت از دندان‌ها»).
7. وقتی استرس طول می‌کشد، تحرک داشته باشید، بخوابید و با کسی حرف بزنید («وقتی استرس طول می‌کشد»).
8. با آدم‌هایی که برایتان مهم‌اند در ارتباط بمانید («آدم‌هایی که حالمان را خوب نگه می‌دارند»).
9. و پیش از باور کردنِ یک ادعای سلامت بپرسید: «در مقایسه با چه؟»

واژه‌های این درس

• ادعای سلامت - حرفی که می‌گوید چیزی برای سلامت شما خوب یا بد است
• نشانه‌های هشدار - ویژگی‌هایی در یک ادعا که باید شما را به احتیاط و بررسی وادارند، مثل «معجزه»، «همه چیز را درمان می‌کند» یا فروشنده‌ای که از فرآورده‌ی خودش تعریف می‌کند

ایده‌ی اصلی

یک ادعای سلامتِ محکم به مقایسه‌ی منصفانه نیاز دارد، نه به داستان؛ مراقبِ نشانه‌های هشدار باشید، بپرسید چه کسی سود می‌برد، و با یک منبعِ خوب بررسی‌اش کنید.