طبیعی یعنی بی‌خطر نیست
روی جعبه‌ی یک دمنوشِ گیاهی نوشته: «۱۰۰ درصد طبیعی». روی قوطیِ یک ویتامین نوشته: «قدرتِ بیشتر». «طبیعی» ملایم به نظر می‌رسد و ویتامین‌ها هم مفید، پس لابد هر چه بیشتر بهتر. واقعاً این‌طور است؟
افسانه یا واقعیت؟ فرآورده‌های طبیعی نمی‌توانند به شما آسیب بزنند.
مقدار است که سم را می‌سازد
حدود ۵۰۰ سال پیش، پاراسلسوس، پزشکی سوئیسی، می‌گفت تقریباً هر چیزی می‌تواند سم باشد: مهم این است که چقدر. به مقدارِ چیزی که مصرف می‌کنید مقدار مصرف یا دوز (dose) می‌گویند، و فکرِ او را اغلب این‌طور می‌گویند: «مقدار است که سم را می‌سازد».
حتی آب هم در مقدارِ خیلی زیاد آسیب می‌زند. در ماراتن بوستون در سال ۲۰۰۲، از هر ۸ دونده‌ای که در خطِ پایان آزمایش شدند، حدود یک نفر نمکِ خونش خیلی کم شده بود؛ بیشتر به این دلیل که در طول مسابقه بیش از اندازه آب و نوشیدنی خورده بودند.۱ چند نفرشان واقعاً در خطر بودند.
گیاهان هم ماده‌ی شیمیایی دارند
گیاهان ماده‌های شیمیاییِ قوی می‌سازند و بعضی از این ماده‌ها سم‌اند. در اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ در بلژیک، یک فرآورده‌ی لاغری به اشتباه با گیاهی دیگر ساخته شد: گیاهی از تیره‌ی آریستولوکیا (Aristolochia). بیش از ۱۰۰ نفر به بیماریِ جدیِ کلیه دچار شدند و بعضی از آن‌ها بعدها سرطان گرفتند.۲ امروز می‌دانیم ماده‌های شیمیاییِ آن گیاه، یعنی اسیدهای آریستولوکیک، در انسان سرطان ایجاد می‌کنند.۲
جواب را ببینید
افسانه. «طبیعی» فقط می‌گوید چیزی از کجا آمده، نه این‌که بی‌خطر است. گیاهان ماده‌های شیمیاییِ قوی دارند؛ هم مقدار مهم است و هم این‌که همراهش چه چیز دیگری مصرف می‌کنید.
وقتی یک داروی گیاهی به یک دارو می‌رسد
گل راعی (St John's wort) گیاهی است که بعضی‌ها برای دل‌گرفتگی و غمگینی مصرف می‌کنند. این گیاه می‌تواند اثرِ خیلی از داروهای دیگر را کم کند، از جمله قرص ضدبارداری، بعضی داروهای اچ‌آی‌وی و وارفارین، دارویی که جلوی لخته شدنِ خون را می‌گیرد. گاهی این کار خطرناک است.۳ وقتی یک چیز روی کارِ چیز دیگری در بدن اثر می‌گذارد، به آن تداخل (interaction) می‌گویند.
بیشتر همیشه بهتر نیست
بدن به ویتامین‌ها نیاز دارد، اما مقدارِ زیادِ بعضی از آن‌ها در مدت طولانی آسیب می‌زند. اگر کسی مدتی طولانی ویتامین D بیش از اندازه به شکل مکمل مصرف کند، کلسیم در بدنش جمع می‌شود، و این می‌تواند استخوان‌ها را ضعیف کند و به کلیه‌ها و قلب آسیب بزند.۴ ویتامین A زیاد در طول سال‌ها هم ممکن است استخوان‌ها را ضعیف کند.۵
مراقب باشید
این درس اطلاعات عمومی است. به خاطرِ آن دارو یا مکملی را قطع یا شروع نکنید. اگر نگرانِ سلامتِ خودتان هستید، با پزشک، پرستار یا داروساز صحبت کنید.
چه کاری از دست شما برمی‌آید
- به پزشک یا داروسازتان درباره‌ی همه‌ی داروهای گیاهی، ویتامین‌ها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید بگویید، نه فقط داروهایتان.
- «طبیعی» را این‌طور بخوانید: چیزی که از طبیعت آمده، نه قولی که بی‌خطر است.
- هیچ‌وقت بیشتر از آن‌چه روی برچسب نوشته یا پزشکتان گفته مصرف نکنید.
واژه‌های این درس
- مقدار مصرف (دوز) - مقدارِ چیزی که مصرف می‌کنید
- «مقدار است که سم را می‌سازد» - تقریباً هر چیزی در مقدارِ کافی زیاد می‌تواند آسیب بزند، و مهم این است که چقدر
- تداخل - وقتی یک چیز، مثل یک داروی گیاهی، روی کارِ چیز دیگری، مثل یک دارو، در بدن اثر می‌گذارد
ایده‌ی اصلی
طبیعی یعنی بی‌خطر نیست؛ گیاهان و ویتامین‌ها ماده‌ی شیمیاییِ واقعی‌اند، مقدار مهم است، و یک داروی گیاهی می‌تواند کارِ یک دارو را تغییر دهد.
منابع
-
کریستوفر آلموند و همکاران، Hyponatremia among runners in the Boston Marathon (New England Journal of Medicine، ۲۰۰۵). ↩
-
برنامه‌ی ملی سم‌شناسی آمریکا (NTP)، Aristolochic Acids (Report on Carcinogens، ویرایش پانزدهم، ۲۰۲۱). ↩ ↩۲
-
مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه‌ی آمریکا (NCCIH)، St. John's Wort: Usefulness and Safety. ↩