مراقبت از شنوایی

بعد از یک عروسی پرسروصدا یا یک کنسرت، صداها گنگ به گوش می‌رسند، انگار گوش‌هایتان پر از پنبه است. صدای زنگی هم در گوش‌تان هست که هیچ‌کس دیگری نمی‌شنود. فردا صبح بیشترش رفته است. پس یعنی بی‌خطر بود؟

افسانه یا واقعیت؟ اگر زنگ گوش برطرف شود، یعنی گوش‌ها سالم‌اند.

چه صدایی بلند است؟

بلندی صدا را با دسی‌بل (decibel، با نماد dB) اندازه می‌گیرند. مؤسسه‌ی ملی ناشنوایی و دیگر اختلال‌های ارتباطی آمریکا (NIDCD)، یکی از مؤسسه‌های ملی سلامت آمریکا (NIH)، این نمونه‌ها را می‌آورد:^۱

گفت‌وگوی معمولی: حدود ۶۰ تا ۷۰ دسی‌بل
موتورسیکلت: حدود ۸۰ تا ۱۱۰ دسی‌بل
کنسرت، و موسیقی در هدفون با بلندترین صدا: حدود ۹۴ تا ۱۱۰ دسی‌بل
آتش‌بازی: حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ دسی‌بل

صداهای ۷۰ دسی‌بل یا کمتر، حتی اگر مدت زیادی شنیده شوند، بعید است به شنوایی آسیب بزنند. اما شنیدن طولانی یا پشت سر همِ صداهای ۸۵ دسی‌بل و بیشتر می‌تواند باعث کم‌شنوایی شود.^۱

نردبانی از بلندی صدا بر حسب دسی‌بل. گفت‌وگو حدود ۶۰ تا ۷۰ دسی‌بل است، موتورسیکلت ۸۰ تا ۱۱۰، کنسرت ۹۴ تا ۱۱۰ و آتش‌بازی ۱۴۰ تا ۱۶۰. بالای ۸۵ دسی‌بل، نردبان به رنگ منطقه‌ی خطر درآمده است.

یاخته‌های مویی دوباره رشد نمی‌کنند

در عمق هر گوش ردیف‌هایی از یاخته‌های مویی ریز هست. این یاخته‌ها لرزش صدا را به پیام‌هایی تبدیل می‌کنند که مغز می‌فهمد. صدای خیلی بلند می‌تواند به آن‌ها آسیب بزند و از بینشان ببرد و در انسان این یاخته‌ها دوباره رشد نمی‌کنند. برای همین، کم‌شنوایی‌ای که صدای بلند می‌سازد، یعنی کم‌شنوایی ناشی از صدای بلند (noise-induced hearing loss)، ماندگار است. در عوض، این تنها نوع کم‌شنوایی است که می‌شود به‌طور کامل از آن پیشگیری کرد.^۱

دو ردیف یاخته‌ی مویی ریز درون گوش. در ردیف اول همه صاف ایستاده‌اند. در ردیف دوم، بعد از صدای بلندِ زیاد، بعضی خم شده‌اند و بعضی دیگر نیستند.

جواب را ببینید

افسانه است. گنگ شنیدن بعد از یک شب پرسروصدا معمولاً ظرف یکی دو روز بهتر می‌شود، چون گوش خودش را جمع‌وجور می‌کند. اما ممکن است بخشی از آسیب بماند^۱ و اگر صدای بلند بارها و بارها تکرار شود، آسیب ماندگار می‌شود.^۲ آن صدای زنگ هم نامی دارد: وزوز گوش (tinnitus)، یعنی صدای زنگ، وزوز یا هر صدای دیگری که از بیرون نمی‌آید. اگر برطرف نشود، می‌تواند نشانه‌ی آسیب دیدن شنوایی باشد.^۲

چقدر بلند، تا چه مدت؟

آسیب هم به بلندی صدا بستگی دارد و هم به مدتی که آن را می‌شنوید. سازمان جهانی بهداشت (WHO) می‌گوید شنیدن صدای ۸۰ دسی‌بل تا ۴۰ ساعت در هفته بی‌خطر است. در ۸۵ دسی‌بل این زمان فقط حدود ۱۲ ساعت و نیم در هفته است و برای صداهای بلندتر از این هم خیلی کوتاه‌تر می‌شود.^۲

دو نوار برای زمان شنیدنِ بی‌خطر در هفته. در ۸۰ دسی‌بل نوار بلند است: تا ۴۰ ساعت. در ۸۵ دسی‌بل خیلی کوتاه‌تر است: حدود ۱۲ ساعت و نیم. پیکانی نشان می‌دهد که صدای بلندتر یعنی زمان بی‌خطرِ کمتر.

این موضوع بیش از همه برای جوان‌ها مهم است. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید بیش از یک میلیارد جوان، به خاطر شیوه‌ای که موسیقی و صداهای بلند دیگر را گوش می‌دهند، در خطر کم‌شنوایی ماندگارند.^۳

چه کاری از دست شما برمی‌آید

صدای هدفون را بیشتر از ۶۰ درصد بلندترین صدا نکنید (توصیه‌ی سازمان جهانی بهداشت) و هر چند وقت یک بار به گوش‌هایتان استراحت بدهید.
در کنسرت، عروسی، باشگاه و کارِ پرسروصدا گوش‌گیر بگذارید و از بلندگوها دور بمانید.
اگر زنگ گوش برطرف نشد، یا فهمیدن حرف دیگران برایتان سخت شده است، به پزشک مراجعه کنید و شنوایی‌تان را آزمایش کنید.

واژه‌های این درس

دسی‌بل (dB) - واحد اندازه‌گیری بلندی صدا
کم‌شنوایی ناشی از صدای بلند - کم‌شنوایی‌ای که صدای بلند می‌سازد؛ ماندگار است اما می‌شود از آن پیشگیری کرد
وزوز گوش - صدای زنگ، وزوز یا صدای دیگری در گوش که از بیرون نمی‌آید

ایده‌ی اصلی

صدای بلند یاخته‌های مویی گوش را از بین می‌برد و این یاخته‌ها دوباره رشد نمی‌کنند؛ پس صدا را پایین نگه دارید، زمان صداهای بلند را کوتاه کنید و در جاهای پرسروصدا از گوش‌هایتان محافظت کنید.

منابع

مؤسسه‌ی ملی ناشنوایی و دیگر اختلال‌های ارتباطی آمریکا (NIH)، Noise-Induced Hearing Loss. ↩ ↩^۲ ↩^۳ ↩^۴
سازمان جهانی بهداشت، Deafness and hearing loss: Safe listening (پرسش و پاسخ، ۲۰۲۶). ↩ ↩^۲ ↩^۳
سازمان جهانی بهداشت، Deafness and hearing loss (برگه‌ی اطلاعات). ↩