چرا می‌خوابیم
دیروقت است و فردا امتحان دارید. فکری به سرتان می‌زند: اگر کمتر بخوابم، چند ساعت بیشتر برای درس خواندن دارم. ساعت‌ها بی‌حرکت دراز کشیدن با چشم‌های بسته شاید وقت تلف کردن به نظر برسد. پس چرا هر آدمی، در هر کشوری، باید بخوابد؟
افسانه یا واقعیت؟ وقتی خوابتان می‌برد، مغزتان خاموش می‌شود و استراحت می‌کند.
یک شب خواب
خواب یک حالتِ یکنواخت و طولانی نیست. در طول شب، چند بار چرخه‌ای از گونه‌های مختلف خواب را از سر می‌گذرانید.۱
در خواب سبک ضربان قلب و نفس کشیدن آرام‌تر می‌شود و ماهیچه‌ها شل می‌شوند. در خواب عمیق امواج مغز در کندترین حالت خود هستند و بیدار کردنتان سخت است. این همان خوابی است که برای سرحال بیدار شدن به آن نیاز دارید و بیشترش در نیمه‌ی اول شب می‌آید.
بعد نوبت خواب REM است (REM کوتاه‌شده‌ی «حرکت سریع چشم» در انگلیسی است). چشم‌ها زیر پلک‌های بسته تند حرکت می‌کنند و بیشتر خواب‌ها در همین وقت دیده می‌شوند، برای همین به آن خوابِ همراه با خواب دیدن هم می‌گویند. ماهیچه‌های دست و پا مدتی بی‌حرکت می‌مانند تا خواب‌هایتان را در عمل انجام ندهید. اولین خواب REM حدود ۹۰ دقیقه بعد از خوابیدن می‌آید و دوره‌های آن هرچه به صبح نزدیک‌تر می‌شویم طولانی‌تر می‌شوند.۱
جواب را ببینید
افسانه است. مغز تمام شب سرگرم کار است. در خواب REM فعالیت آن به حالت بیداری نزدیک می‌شود.۱
خواب برای شما چه می‌کند
خواب به یادگیری و ساختن خاطره‌های بلندمدت کمک می‌کند و احتمالاً هم خواب REM و هم گونه‌های دیگرِ خواب در این کار سهم دارند.۱ کسانی که کم می‌خوابند ممکن است بیشتر سرما بخورند و به عفونت‌های دیگر دچار شوند. در کودکان و نوجوانان هم خواب به رشد و نمو کمک می‌کند.۲
گاهی کم خوابیدن بخشی از زندگی است. اما اگر بارها و بارها تکرار شود، فرق می‌کند: در بزرگسالان، کمتر از ۷ ساعت خوابیدنِ همیشگی با اشتباه و حادثه‌ی بیشتر، افزایش وزن، دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی و افسردگی همراه است.۳
با این همه، دانشمندان یک چیز را صادقانه می‌گویند: همه به خواب نیاز دارند، اما هدفِ کامل آن «هنوز معماست».۱
مراقب باشید
شاید بخوانید که خواب زباله‌ها را از مغز «می‌شوید». چند پژوهش روی موش‌ها این را نشان داده بودند، اما پژوهشی در سال ۲۰۲۴، باز هم روی موش‌ها، عکس آن را اندازه گرفت: پاک‌سازیِ کمتر در خواب.۴ دانشمندان هنوز این ایده را آزمایش می‌کنند، پس آن را یک پرسش بدانید، نه یک واقعیت.
کم‌خوابی
آدمِ خسته کندتر واکنش نشان می‌دهد و تمرکزش زودتر از دست می‌رود. در آزمون‌های آزمایشگاهیِ واکنش و توجه، ۱۷ ساعت بیدار ماندن شبیه این بود که کمی الکل در خون باشد، و ۲۴ ساعت بیدار ماندن مثل مست بودن.۵ یک روز طولانی مدرسه و تکلیف به‌راحتی به ۱۷ ساعت می‌رسد.
این‌که چقدر خواب کافی است به سنتان بستگی دارد. موضوع درس بعد همین است: «چقدر خواب لازم دارید».
چه کاری از دست شما برمی‌آید
- پیش از امتحان، خواب را بخشی از درس خواندن بدانید: حافظه‌تان به آن نیاز دارد.
- بعد از یک شب بی‌خوابی رانندگی نکنید، موتور سوار نشوید و با ابزارهای خطرناک کار نکنید.
واژه‌های این درس
- خواب عمیق (deep sleep) - عمیق‌ترین بخش خواب، با کندترین امواج مغز، که برای سرحال بیدار شدن به آن نیاز داریم
- خواب REM (REM sleep) - خوابِ «حرکت سریع چشم»، که بیشتر خواب‌ها در آن دیده می‌شوند؛ خوابِ همراه با خواب دیدن
ایده‌ی اصلی
خواب زمانِ خاموشی نیست: به حافظه، دفاع بدن در برابر عفونت‌ها و رشد کمک می‌کند، و نبودنش ما را کند و بی‌دقت می‌کند، حتی اگر علم هنوز نتواند بگوید خواب دقیقاً برای چیست.
منابع
-
مؤسسه‌ی ملی اختلالات عصبی و سکته‌ی مغزی، از مؤسسه‌های ملی سلامت آمریکا (NIH)، Brain Basics: Understanding Sleep. ↩ ↩۲ ↩۳ ↩۴ ↩۵
-
مؤسسه‌ی ملی قلب، ریه و خون (NIH)، Why Is Sleep Important? (۲۰۲۲). ↩
-
واتسون و همکاران، Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult (بیانیه‌ی مشترک آکادمی پزشکی خواب آمریکا (AASM) و انجمن پژوهش خواب، ۲۰۱۵). ↩
-
میائو و همکاران، Brain clearance is reduced during sleep and anesthesia (پژوهشی روی موش‌ها، مجله‌ی Nature Neuroscience، ۲۰۲۴). ↩
-
مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC)، مؤسسه‌ی ملی ایمنی و سلامت شغلی، Impairments due to sleep deprivation are similar to impairments due to alcohol intoxication (آموزش برای پرستاران، بر پایه‌ی پژوهش‌های داوسون و رید ۱۹۹۷ و ویلیامسون و فایر ۲۰۰۰). ↩