حتماً همه موافق‌اند

اول این را امتحان کنید

پژوهشگری از شما می‌خواهد نیم ساعت در مدرسه یا محلِ کارتان راه بروید و تابلوی بزرگی به گردن داشته باشید که رویش نوشته «بیایید به رستورانِ جو». این کار را می‌کنید، بله یا نه؟ حالا حدس بزنید: اگر از ده نفرِ دیگر هم همین را بخواهند، چند نفرشان همان جوابِ شما را می‌دهند؟

کسی که تابلوی بزرگی جلوی سینه‌اش آویزان است و رویش نوشته «بیایید به رستورانِ جو».

هر چه انتخاب کرده باشید، احتمالاً حدس زدید بیشترِ آن ده نفر هم همان را انتخاب می‌کنند. این به نظر عقلِ سلیم است. مشکل این‌جاست که کسانی که جوابِ دیگر را داده‌اند هم همین‌قدر مطمئن‌اند.

آزمایشِ تابلو

لی راس، دیوید گرین و پاملا هاوس (۱۹۷۷) دقیقاً همین را از دانشجوهای یک دانشگاه در آمریکا خواستند. بعضی قبول کردند تابلو را به گردن بیندازند و بعضی قبول نکردند. بعد هر دانشجو حدس زد دانشجوهای دیگر چه می‌کنند.

جواب را ببینید

دانشجوهایی که قبول کرده بودند حدس زدند حدودِ ۶ نفر از هر ۱۰ نفرِ دیگر هم قبول می‌کنند. دانشجوهایی که قبول نکرده بودند حدس زدند حدودِ ۲ نفر از هر ۳ نفر قبول نمی‌کنند. هر دو گروه خیال می‌کردند اکثریت با آن‌هاست. هر دو نمی‌توانند درست بگویند.

دو گروه دانشجو. کسانی که «بله» گفته‌اند فکر می‌کنند «بیشترِ آدم‌ها بله می‌گویند». کسانی که «نه» گفته‌اند فکر می‌کنند «بیشترِ آدم‌ها نه می‌گویند». در نمودارِ هر گروه، ستونِ جوابِ خودشان بلندتر است.

دانشجوها درباره‌ی کسانی که جورِ دیگری انتخاب کرده بودند هم قضاوت کردند. به نظرشان آن‌ها باید کمی عجیب باشند: یا زیادی خجالتی، یا زیادی اهلِ خودنمایی. (این جور قضاوت را در درسِ «راننده‌ای که جلویمان پیچید» دیدیم.)

ما فکر می‌کنیم انتخاب‌ها، سلیقه‌ها و نظرهای خودمان از آنچه واقعاً هست رایج‌ترند. روان‌شناس‌ها به این می‌گویند اثر اجماعِ کاذب (false consensus effect). «اجماع» یعنی وقتی بیشترِ آدم‌ها با هم موافق‌اند، و «کاذب» یعنی دروغین، چون این موافقت تا حدی فقط در ذهنِ ماست.

چرا ذهن این کار را می‌کند

سه چیز ما را به این سمت می‌برد. انتخابِ خودمان جوابِ بدیهیِ آن موقعیت به نظر می‌رسد، پس انتظار داریم دیگران هم همان‌طور ببینند. بیشترِ وقتمان را با دوستانی می‌گذرانیم که سلیقه‌شان شبیهِ ماست، پس آدم‌هایی که می‌شناسیم واقعاً بیشتر از غریبه‌ها با ما موافق‌اند. و نظرِ خودمان را از همه بهتر می‌شناسیم، پس اول همان به ذهنمان می‌رسد.

این میان‌بر اغلب به اندازه‌ی کافی خوب کار می‌کند: دیگران از خیلی جهت‌ها واقعاً شبیهِ ما هستند. وقتی به بیراهه می‌رود که برای دیگران برنامه بریزیم و فقط خودمان را راهنما بگیریم.

کسی دارد مهمانی‌ای ترتیب می‌دهد و موسیقی و غذا را از ابرِ فکری انتخاب می‌کند که پر از چیزهای محبوبِ خودش است. کنارش، مهمان‌ها به آهنگ‌ها و غذاهای کاملاً دیگری فکر می‌کنند.

در زندگیِ روزمره هم می‌بینیدش: «همه از این آهنگ بدشان می‌آید»، «هیچ‌کس زیتون دوست ندارد»، یا دوستی که غذای محبوبِ خودش را برای همه‌ی سرِ میز سفارش می‌دهد.

چه کمکی می‌کند

بپرسید، فرض نکنید. پیش از آن‌که تصمیم بگیرید «همه» چه فکری می‌کنند، از چند نفر بپرسید و جواب‌ها را بشمارید، به جای این‌که به حستان اعتماد کنید. اگر نمی‌توانید بپرسید، یادتان باشد کسانی که با شما مخالف‌اند هم احتمالاً به همین اندازه مطمئن‌اند که خودشان آدمِ معمولی هستند.

روی یک دوست امتحانش کنید

از سه چهار نفر یک سؤالِ بی‌خطرِ دوگزینه‌ای بپرسید: «سسِ گوجه روی برنج، بله یا نه؟» یا «سحرخیز یا شب‌بیدار؟»
بعد از هر جواب بپرسید: «از ده نفر، چند نفر با تو موافق‌اند؟»
حدس‌های کسانی را که «بله» گفتند با حدس‌های کسانی که «نه» گفتند مقایسه کنید.

واژه‌های این درس

اجماع - وقتی بیشترِ آدم‌ها با هم موافق‌اند
اثر اجماعِ کاذب - این‌که فکر کنیم انتخاب‌ها و نظرهای خودمان از آنچه واقعاً هست رایج‌ترند

ایده‌ی اصلی

نظرِ خودمان نظرِ همه به نظر می‌رسد. پیش از آن‌که تصمیم بگیرید بیشترِ مردم چه فکری می‌کنند، بپرسید و بشمارید.