اشکال‌ها و پاسخ‌ها

کلاس ششم «ب» دارد تصمیم می‌گیرد که از مدیر مدرسه بخواهد در حیاط یک باغچه‌ی سبزی درست کند یا نه. راوی بلند می‌شود: «باید باغچه داشته باشیم. یاد می‌گیریم غذا چطور رشد می‌کند، و می‌توانیم چیزهایی را که می‌کاریم سر ناهار بخوریم.»

آنا دستش را بالا می‌برد: «ولی در تعطیلات تابستان چه کسی آبش می‌دهد؟ همه‌ی گیاه‌ها خشک می‌شوند.»

راوی کمی فکر می‌کند: «می‌توانیم فهرست بنویسیم. هر خانواده یک هفته آبش بدهد.»

اشکال‌ها

آنا فقط نگفت «نه». دلیلی برای شک در نتیجه‌ی راوی آورد: اگر کسی در تعطیلات باغچه را آب ندهد، خشک می‌شود و زحمت‌ها هدر می‌رود. به چنین دلیلی اشکال (objection) می‌گویند.

اشکال می‌تواند از دو راه مختلف به استدلال حمله کند:

• می‌تواند بگوید یکی از دلیل‌ها نادرست است («نمی‌توانیم سر ناهار بخوریمش، آشپزخانه اجازه نمی‌دهد»)؛
• یا می‌تواند بگوید دلیل‌ها به اندازه‌ی کافی از نتیجه پشتیبانی نمی‌کنند، اغلب چون چیز مهمی جا افتاده (اشکال آنا: حتی اگر کلی چیز یاد بگیریم، باغچه از تعطیلات جان سالم به در نمی‌برد).

این‌ها همان دو پرسش سطح ۱ درباره‌ی هر استدلال‌اند: آیا دلیل‌ها درست‌اند، و آیا از نتیجه پشتیبانی می‌کنند؟

پاسخ‌ها

بعد راوی با یک برنامه به اشکال آنا جواب داد. به جواب یک اشکال پاسخ (reply) می‌گویند. یک پاسخ خوب یکی از این سه کار را می‌کند:

1. نشان می‌دهد اشکال نادرست است («راستش سرایدار کل تابستان این‌جاست و گفته آبش می‌دهد»)؛
2. نشان می‌دهد زیاد مهم نیست («حتی اگر چند گیاه خشک شوند، تا آن موقع کلی چیز یاد گرفته‌ایم»)؛
3. برنامه را عوض می‌کند تا اشکال دیگر وارد نباشد (فهرست آب دادن).

در نقشه‌ی استدلال، اشکال جعبه‌ای قرمز است با خطی که به یک میله‌ی کوتاه ختم می‌شود و به چیزی که به آن حمله می‌کند اشاره دارد. پاسخ جعبه‌ای است که به همین شکل به اشکال حمله می‌کند.

چرا اشکال هدیه است

وسوسه‌انگیز است که اشکال را حمله به خودتان بدانید. اما اشکال لطفی در حق شماست. یا می‌توانید جوابش را بدهید، و استدلالتان قوی‌تر و قانع‌کننده‌تر می‌شود، یا نمی‌توانید، و همین حالا فهمیده‌اید که فکرتان پیش از آن‌که واقعاً شکست بخورد باید عوض شود.

برای همین است که آدم‌های دقیق پیش از هر کس دیگری دنبال اشکال‌های استدلال خودشان می‌گردند. از خودتان بپرسید: کسی که مخالف است چه می‌گوید؟ و اصل خیرخواهی را از درس «پر کردن منصفانه‌ی جای خالی» به یاد بیاورید: به قوی‌ترین شکل استدلال طرف مقابل اشکال بگیرید، نه به یک پهلوان‌پنبه.

در خانه امتحان کنید

1. یک اشکال به این فکر کنید: «همه‌ی اعضای خانواده‌ی ما باید به جای ماشین پیاده به مدرسه بروند.»
2. پاسخی به اشکالتان بنویسید. کدام یک از سه جور پاسخ است؟
3. چیزی را که باور دارید انتخاب کنید. بهترین اشکالی را که می‌توانید به آن بنویسید.

واژه‌های این درس

• اشکال - دلیلی برای شک در یک استدلال: این‌که یکی از دلیل‌ها نادرست است، یا این‌که دلیل‌ها از نتیجه پشتیبانی نمی‌کنند
• پاسخ - جواب یک اشکال: نادرست است، زیاد مهم نیست، یا برنامه عوض می‌شود تا با آن جور شود

ایده‌ی اصلی

استدلال‌های واقعی گفت‌وگویی از دلیل‌ها، اشکال‌ها و پاسخ‌ها هستند. هر اشکال یا استدلال را، وقتی جوابش داده شد، قوی‌تر می‌کند، یا نشان می‌دهد که باید عوض شود.