دور خود چرخیدن
زارا و تئو درباره‌ی پسر تازه‌ی کلاسشان حرف می‌زنند.
زارا می‌گوید: «مکس کاملاً راستگوست.»
تئو می‌پرسد: «از کجا می‌دانی؟»
«چون خودش به من گفت هیچ‌وقت دروغ نمی‌گوید.»
«ولی از کجا می‌دانی وقتی این را گفت دروغ نمی‌گفت؟»
«چون مکس راستگوست!»
دلیلی که همان نتیجه است
استدلال زارا را با دلیل پنهانش بنویسیم (همان دلیل ناگفته که این دوره با آن شروع شد):
مکس می‌گوید هیچ‌وقت دروغ نمی‌گوید.
هر چه مکس بگوید درست است، چون مکس راستگوست.
پس مکس راستگوست.
نتیجه، «مکس راستگوست»، یکی از دلیل‌ها هم هست. زارا از همان چیزی که می‌خواهد ثابت کند برای ثابت کردنش استفاده می‌کند. استدلال دور خودش می‌چرخد.
به این استدلال دوری (circular reasoning) می‌گویند. نام قدیمی‌ترش مصادره به مطلوب است (begging the question): استدلال همان چیزی را که بر سرش بحث است، از اول برای خودش برمی‌دارد.
در نقشه‌ی استدلال، استدلال دوری را راحت می‌شود دید: پیکانی از نتیجه بیرون می‌آید و دوباره بالا به میان دلیل‌ها برمی‌گردد.
چرا هیچ چیزی را ثابت نمی‌کند
چیز عجیب این است: استدلال دوری معتبر است. اگر «مکس راستگوست» درست باشد، پس «مکس راستگوست» درست است! نمی‌شود دلیل‌ها را درست و نتیجه را نادرست تصور کرد.
اما بی‌فایده است. قرار است استدلال دلیل‌هایی بیاورد که کسی بتواند پیش از پذیرفتن نتیجه آن‌ها را بپذیرد. اگر تئو از قبل باور داشت که مکس راستگوست، اصلاً نمی‌پرسید. استدلال دوری از او می‌خواهد اول نتیجه را باور کند تا بتواند نتیجه را باور کند.
دایره‌هایی در لباس مبدل
دایره معمولاً با واژه‌های مختلف برای یک فکر پنهان می‌شود:
- «این کتاب بهترین کتاب دنیاست، چون هیچ کتاب دیگری به خوبی آن نیست.» («بهترین» و «هیچ کتابی به خوبی‌اش نیست» یک چیز را می‌گویند.)
- «من درست می‌گویم چون هیچ‌وقت اشتباه نمی‌کنم.»
- «می‌توانید به این وبگاه اعتماد کنید: هر چه در آن هست درست است.» (این را از کجا می‌دانید، جز از خود وبگاه؟)
برای پیدا کردنش، درباره‌ی هر دلیل بپرسید: آیا کسی که در نتیجه شک دارد این دلیل را می‌پذیرد؟ اگر دلیل فقط همان نتیجه با واژه‌های دیگر باشد، جواب منفی است.
در خانه امتحان کنید
- کدام دوری است؟ (الف) «غیرقانونی است چون خلاف قانون است.» (ب) «غیرقانونی است چون قانونی که پارسال تصویب شد آن را ممنوع کرده.»
- دوستی می‌گوید: «آناناس روی پیتزا حال‌به‌هم‌زن است، چون مزه‌اش افتضاح است.» این دلیل است یا همان ادعا دوباره؟
واژه‌های این درس
- استدلال دوری (مصادره به مطلوب) - به کار بردن نتیجه، یا همان فکر با واژه‌های دیگر، به عنوان دلیلی برای خودش
ایده‌ی اصلی
استدلالی که نتیجه‌ی خودش را دلیل می‌گیرد دور خودش می‌چرخد. شاید معتبر باشد، اما هرگز کسی را که در نتیجه شک دارد قانع نمی‌کند - و کار استدلال درست همین است.